تور اصفهان

 

Has no item to show!

 

  • درباره اصفهان

    درباره اصفهان

  • جاذبه های گردشگری اصفهان

    جاذبه های گردشگری اصفهان

  • غذاهای اصفهان

    غذاهای اصفهان

  • رستوران های اصفهان

    رستوران های اصفهان

  • مراکز خرید اصفهان

    مراکز خرید اصفهان

  • سوغات اصفهان

    سوغات اصفهان

درباره اصفهان

اِصفَهان یا اِسپَهان دربارهٔ این پرونده تلفظ راهنما·اطلاعات شهری باستانی در مرکز ایران است. این شهر مرکز استان اصفهان و نیز مرکز شهرستان اصفهان است. اصفهان، سومین شهر پهناور ایران پس از تهران و مشهد و سومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران و مشهد است.این شهر در میان سال‌های ۱۰۵۰ تا ۱۷۲۲ میلادی به ویژه در قرن شانزدهم میلادی در میان حکومت صفویان هنگامی که برای دومین بار (پس از دوران سلجوقیان) پایتخت ایران شد، رونق فراوانی گرفت. حتی امروزه نیز شهر مقدار زیادی از شکوه گذشته خود را حفظ کرده‌است. بناهای تاریخی متعددی در شهر وجود دارد که تعدادی از آن‌ها به عنوان میراث تاریخی در یونسکو به ثبت رسیده‌اند.اصفهان در سال ۲۰۰۶ به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام و در سال ۱۳۸۸ به عنوان پایتخت فرهنگ و تمدن ایران اسلامی انتخاب شد. این شهر به داشتن معماری زیبای اسلامی و بسیاری از بلوارهای زیبا، پل‌های سرپوشیده، کاخ‌ها، مسجدها و مناره‌های منحصربفرد معروف است. این امر باعث شده‌است که در فرهنگ ایرانی اصفهان، نصف جهان لقب بگیرد. میدان نقش جهان یکی از بزرگترین میدان‌های دنیاست و نمونه برجسته‌ای از معماری اسلامی است که توسط یونسکو به عنوان میراث جهانی ثبت شده‌است.( منبع: وب سایت ویکی پدیا)

پیش‌شماره تلفنی 0311
جمعیت حدودا ۱٬۹۰۸٬۹۶۸ تن
گویش مردم فارسی
فاصله هوائی تا تهران حدودا 55 دقیقه

 

آب و هوای اصفهان

جاذبه های گردشگری اصفهان

جاذبه های تفریحی اصفهان

دهکده فرهنگی تفریحی زاینده رود

دهکده فرهنگی تفریحی زاینده رود در 120 کیلومتری غرب استان اصفهان در حاشیه رودخانه زاینده رود و در 2 کیلو متری شهر چادگان در منطقه فریدن بزرگ واقع شده.دهکده فرهنگی تفریحی زاینده رود از سمت شمال با شهرستان فريدن ،از سمت غرب با شهرستان چادگان، از سمت شرق با شهرستان تيران و كرون ، از سمت جنوب با استان چهارمحال و بختياري همجوار بوده است.(منبع: پرتال استان اصفهان)

درباره دهکده فرهنگی تفریحی زاینده رود

دهكده فرهنگي تفريحي زاينده درساحل درياچه سد زاينده رود دارای 1488 دستگاه واحد ویلایی و آپارتمانی است . از جمله مزیت های دهکده فرهنگی تفریحی زاینده رود مدیریت و ساماندهی با رعایت مسائل زیست محیطی دهکده می باشد، دهکده در سال 1387 از سوی سازمان حفاظت محیط زیست کشور لوح زرین تحت عنوان واحد برگزیده خدماتی سبز سال 1386 در کشور به سازمان عمران زاینده رود اهداء شد،شرایط آب و هوایی،دسترسی به استان های اطراف ارتفاع از سطح دریا،امکانات رفاهی و تفریحی و همچنین می توان به ایزوها و استاندارد های اخذ شده شامل:

- سیستم مدیریت زیست محیطی (ISO 14001:2004)
- سیستم مديريت كيفيت)9001:2008ISO(
- سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای(OHSAS IS 18001-2007)

(منبع: پرتال استان اصفهان)

- جاذبه هاي گردشگری دهکده فرهنگی تفریحی زاینده رود

1-فضاهای تفریحی و ورزشی:سالن سرپوشیده(فوتسال-والیبیال-بسکتبال-تنیس)-پینت بال ساحلی-باشگاه بیلیارد -پیست دوچرخه سواری- باشگاه سوارکاری-زمین چمن-ورزش های آبی(آموزش غواصی و ...)-سالن بدنسازی-استخر رویاز-والیبال ساحلی-بسکتبال ساحلی-فوتبال ساحلی-زمین اسکیت-کارتینگ-تیرول مهیج (راپل رنجری)-پل معلق-اسکله قایقرانی-سینما 5 بعدی-قطار شادی-درشکه سواری.

2-پارک ها: پارک کوهستان- پارک بازی کودکان( بادی و کشتی صبا)-سایت ورزشی خانواده- واک وی(پیاده رو)- پارک اسباب بازی- پارک ماشین های شارژی- پارک قایق های شارژی.

3-امکانات رفاهی: پارکینگ عمومی- مرکز فوریت های پزشکی آمبولانس-آتش نشانی- مجتمع تجاری(فروشگاه مواد غذایی،نانوایی،فروشگاه صنایع دستی و ...)- کافی نت- سالن اجتماعات)ظرفیت 300نفر)- شربتخانه و چایخانه- رستوران- آمفی تئاتر روباز- مسجد- خشکشویی.

4- امکان دیدنی: سایت آهوان و قوچ و میش وحشی- برج کبوتر- گلخانه- ساحل دریاچه. (منبع: پرتال استان اصفهان)

جاذبه های تاریخی اصفهان

بناهای تاریخی اصفهان

میدان نقش جهان اصفهان

اصفهان بعد از قتل عام تيمور و خرابيهايي كه به آن راه يافت از حشمت و ابهت سابق افتاد تا قرن 11 هجري كه شاه عباس اول آنجا را به پايتختي خود انتخاب نمود و دستور ساختن كاخها و مساجد و خيابانها و پلهاي آن را داد و اين انتخاب حدود سالهاي 1000 تا 1006 هجري صورت گرفته است و بسط و توسعه و تزئين شهر با ميادين و عمارات و مساجد و پلها تا آخرين سال سلطنت اين شهريار صفوي ادامه داشته و جانشيان او نيز به وي تأسي كرده اند.
از شهر و توصيف كاملي كه سياحان اروپايي در دوره شاه عباس مانند "پي يترو دولا واله" ايتاليايي و "شاردن" سياح معروف فرانسوي داده اند به اعتبار و عظمت اين شهر مي توان پي برد.
پيش از آن‌ که شهر اصفهان به پايتختي ايران صفوي برگزيده شود در اين ميدان باغي گسترده وجود داشته ‌است بنام نقش جهان. در کتاب تاريخ عالم آراي عباسي ، ذکري از ميدان نقش جهان آمده‌ است. به هر حال پيش از احداث ميدان به شکل فعلي ، حداقل بخشي از باغ نقش جهان به نام ميدان معروف بوده‌ است ولي به هرحال در سال ۱۰۰۴ قمري ، جايگاهي به نام ميدان نقش جهان در بخشي از باغ وجود داشته ‌است.
اين ميدان در سدهٔ يازدهم هجري قمري (سدهٔ هفدهم ميلادي) يکي از بزرگ‌ترين ميدان‌هاي جهان بوده ‌است و در دوره شاه عباس و جانشينان او محل بازي چوگان ، رژهٔ ارتش ، چراغاني ، و محل نمايشهاي گوناگون بوده‌است. يکي از اولين مراسم رسمي که در اين ميدان برگزار شده‌ است ، بازگشت پيروزمندانه امامقلي خان از فتح جزيره هرمز به پايتخت (اصفهان) بوده‌ است.
شاردن نوشته است : اين ميدان يكي از زيباترين ميدانهاي جهان است كه شكل مربع مستطيل دارد به طول 440 قدم و عرض 160 قدم (طول اين ميدان از شمال به جنوب بالغ بر 507 متر و عرض آن حدود 165 متر است). اطراف ميدان نهري است كه با آجر و آهك سياه كه از سنگ سخت تر است ساخته شده اين نهر به عرض 6 پا و ازاره هاي آن از سنگ سياه است و پياده رو هاي آن به اندازه 1 پا بلندتر است. عرض سنگها به اندازه اي است كه چهار نفر به آساني مي توانند روي آن پهلوي يكديگر حركت كنند. بين اين نهر و اتاقهاي اطراف ميدان فضايي به عرض 20 پا وجود دارد. در اطراف ميدان 200 اتاق است كه همه به يك اندازه و به يك سبك و دو طبقه ساخته شده است. اتاقهاي طبقه زيرين هر يك عبارت است از 2 دكان كه يكي رو به ميدان و ديگري به طرف بازار است. طبقه بالا نيز عبارت است از 4 اتاق كه 2 تاي آن به طرف ميدان و 2 تا در عقب واقع است. هر يك اتاقهاي رو به ميدان ايواني دارد و جلوي آنها طارمي هايي است كه با آجر و گچ به رنگ سبز و قرمز ساخته شده و بي اندازه به چشم زيبا مي آيد. هر يك از اتاقهاي به طرف بازار راههايي دارد كه در موقع تابستان بسيار خنك مي باشد.
غير از اين اتاقها در اطراف ميدان بناهاي بزرگي است كه عبارتند از "درقصر سلطنتي" يعني عمارت عالي قاپو و "در حرمسرا" در سمت مغرب و "مسجد صدر" يعني مسجد شيخ لطف الله و يك عمارتي كه ماشينهاي متعددي در آن قرار دارد و آنرا ساعت سازي مي نامند در طرف مشرق (عمارت ساعت که به کلي تخريب و بناي مسجد شيخ لطف الله بجاي آن ساخته شد). در جنوب ميدان مسجد جامع عباسي و در شمال آن بازار واقع شده (سر در قيصريه). ميدان داراي دوازده مدخل عمده و چند مدخل كوچك است. در مركز ميدان دكل بزرگي بوده است به بلندي 120 پا كه در روزهاي رسمي براي نشانه زدن به كار مي رفته (که امروزه به کلي از ميان رفته‌است). در شمال و جنوب ميدان به فاصله 35 پا از نهر 2 ستون سنگي واقع شده كه دروازه هاي بازي چوگان است.
سيد عبد الحسين خاتون آبادي (1039-1105) مولف تاريخ "وقايع السنين والاعوام" معاصر با جانشينان شاه عباس كبير تاريخ ساختن بناي ميدان نقش جهان را در سال 1011 هجري بيان كرده است.
تاورنيه سياح ديگر فرانسوي كه از 1041 تا 1078 هجري قمري (1632-1668 ميلادي) 6 سفر به مشرق زمين كرده و بيش از 9 بار ايران را ديده است نوشته است : "وقتي شاه مي خواهد تير اندازي كند جام زريني روي دكل نصب مي نمايند بايد سوار در سر تاخت بيايد ، از زير آن بگذرد و بعد با قيقاج با تير و كمان آن جام را بزند. اين هم از رسوم قديمي ايران است كه در حال فرار با قيقاج دشمن خود را مي كشند. هر كس جام طلا را با تير بزند از آن او خواهد بود و من خودم ديدم كه شاه صفي در پنج تاخت 3 جام را با تير فرود آورد."
در دو طرف درقصر سلطنتي (عمارت عالي قاپو) به فاصله 110 قدم طارمي چوبي منقشي است كه در داخل فضاي بين آن و ديوار قصر 110 توپ چدني سبز رنگ قرار داده اند. اغلب اين توپها ، توپهاي كوچك صحرايي است به استثناي دو توپ بزرگ و از نوع خمپاره انداز كه ايرانيان به آنها شتر مي گويند. اين توپها ساخت اسپانيا و جزء غنائمي است كه ايرانيان هنگام فتح هرمز از قلاع پرتغاليها به چنگ آورده اند و اين غنائم در تمام شهرهاي ايران و از آن جمله اصفهان توزيع شد. در گوشه در حرمسرا دو پايه ستون مرمري بسيار زيبا و گرانبهايي وجود دارد كه از خرابه هاي تخت جمشيد آورده اند. (شايد مقصود شاردن از دو پايه ستون مرمري ، دو سر ستون داراي نقوش برجسته است كه از سالها پيش در اصفهان بوده و آنها را از آثار دوره ساساني پنداشته اند. از دو سر ستون مزبور يكي از آنها كه كامل بوده فعلاً در موزه ايران باستان در تهران است و ديگري كه در گوشه هاي آن شكستگي دارد در عمارت چهلستون اصفهان نگهداري مي شود.)
سمت سر در بازار در شمال ميدان دو ايوان سر پوشيده است كه آن را "نقاره خانه" مي خوانند و هنگام غروب و سحر با نقاره و كوس و طبل و دهل و كرنا نغماتي مي نوازند.
در هر طرف ميدان درختهاي چنار كاشته اند و بدون آنكه جايي را از نظر مستور بدارند ، اطراف ميدان را مانند چتري پوشانده اند. اين درختها به زيبايي ميدان مي افزايد مخصوصاً در تابستان و هنگامي كه ميدان را آب پاشي كرده باشند و نهر نيز پر از آب باشد. از اين جهت است كه من تصور مي كنم زيباترين ميدانهاي ايران ميدان اصفهان باشد."
در سال 1809 ميلادي (1223 هجري) يكي از سياحان معروف فرانسوي به نام موريه اين ميدان را ديده و مي نويسد كه "تمام درختان را از ريشه در آورده و به جاي آنها درختان چنار و تبريزي تازه ايي نشانده اند كه سايه مطلوبي ندارد و ميدان داراي آن نظم و ترتيب و منظره اي كه شاردن شرح مي دهد نيست." (منبع: پورتال اصفهان)

پل های تاریخی اصفهان

پل خواجو

اين پل يكي از زيباترين بناهاي تاريخي و ارزشمندترين آثار هنري و معماري عهد صفويه در اصفهان و ايران است.
پل خواجو در انتهاي شرقي خيابان، محل تلاقي خيابانهاي كمال اسماعيل، مشتاق و چهارباغ خواجو قرار دارد و به نام‌هاي پل خواجو، پل حسن بيك، پل باباركن و پل گبرها معروف بوده است. تاورنيه سياح معروف در مورد آن نوشته است: «رودخانه زاينده رود در هيچ كجا، بستري به اين زيبايي ندارد». اين پل شامل چهار طبقه و از حيث معماري و استحكام بي‌نظير است. نقاشيها و طلاكاريهاي زيباي اين پل از زمان صفويه تاكنون هنوز چشمگير است. پل خواجو در سال 1060 هجري به دستور شاه عباس دوم بنا شده و در سال 1068، سدي براي آن پل ساخته شد تا با تجمع آب روي رودخانه كشتيراني كنند. براي اين منظور تخته‌هايي جلو چشمه‌هاي پل قرار مي‌دادند تا آب پشت پل بالا بيايد، و كشتيهاي تفريحي روي آن حركت نموده و مردم به تفريح و تماشا بپردازند.
شاه عباس كه به چراغاني و جشن و پايكوبي علاقه خاصي داشت، اين محل را براي جشنها و چراغاني انتخاب مي‌كرده و پل را آذين‌بندي نموده، هر غرفة آن را جهت زينت و چراغاني بين علاقمندان صاحب سليقه تقسيم مي‌كرد.(منبع: درگاه الکترونیکی شهرداری اصفهان)

پل سی و سه پل

سی و سه پل در نوع خود شاهکار بی نظیری از آثار دوره شاه عباس اول صفوی است به هزینه و نظارت سردار معروف الله وردی خان بنا شده است . تاریخ ساخت این پل 1005-1011 هـ.ق می باشد.
این پل در گذشته با 40 دهانه ، چهارباغ عباسی را به چهارباغ بالا ( جلفا ) متصل می کرد که اکنون سی و سه چشمه آن باقی است . اسامی دیگر آن پل الله وردی خان ، پل جلفا) ، ((پل چهل چشمه، پل چهار باغ و پل زاینده رود می باشند.
این پل در زمره اولین آثاری است که شاه عباس اول دستور ساختن آن را داده ، بنابراین نزد شاه عباس محبوبیت فراوانی داشت و هر سال در جشن نوروز آن را چراغانی و گل ریزان می کردند . در سفرنامه‌های سیاحان اروپائی آن دوران به برگزاری جشن آبریزان ارامنه جلفا نزدیک این پل اشاره شده است . این شاهکار ابنیه تاریخی ایران با طول 295 و عرض 75/13 متر از سنگ وآجر با پایه‌های آهکی ساخته شده است .
این پل با وجود گذشت زمان طولانی استحکام وزیبایی و عظمت انحصاری خود را حفظ کرده است.
این پل زیبا؛ با مصالحی از آجر و ساروج بر روی رودخانه زاینده رود به منظور اتصال میان شمال و جنوب اصفهان ساخته شده است. طاق نماها و ورودی های سی و سه پل که از ویژگی های مهم آن می باشند، محل عبور سواره از پیاده را جدا می کرده است.
این پل یكی از شاهكارهای معماری و پل سازی ایران محسوب می شود و از زیبایی و عظمت منحصر به فردی برخودار است.(منبع: پورتال اصفهان)

پل شهرستان

اين پل كه جزء بناهاي تاريخي و مشهور اصفهان است در سه كيلومتري شرق اصفهان و در ناحية جي، از نواحي اصفهان قديم، قرار دارد. بعضي از مورخين و باستان‌شناسان اساس و بنياد اين پل را به زمان ساسانيان نسبت داده‌اند.
پل شهرستان در دوران ديلميان و سلجوقيان تنها پل مهم زاينده‌رود در داخل اصفهان بوده است. در دو دورة مذكور و دوران‌هاي بعد تعميراتي در آن به عمل آمده است. اين پل در كمال استحكام ساخته شده است و نظر به نزديكي به قرية شهرستان به اين نام شهرت دارد. پل‌هاي مشابه و همزمان آن، پل دزفول و پل شوشتر مي‌باشد كه از عهد ساساني بر جاي مانده‌اند.(منبع: پورتال اصفهان)

پل مارنان

اين پل در كنار شهر، در مغرب اصفهان و پس از پل وحيد قرار دارد كه چون به قرية مارنان وصل مي شود به اين نام شهرت يافته است. مارنان متصل به جلفا – محله ارمني‌هاي اصفهان – مي‌باشد. نام اين پل در قديم پل سرافراز بوده كه به دست يكي از ثروتمندان ارامنة جلفا در زمان صفويه ساخته شده و داراي هفده چشمه است. مدتي پيش (پس از انقلاب) چند چشمه آن بر اثر سيل و طغيان رود خراب شد كه به دنبال دستور مخصوص نخست‌وزير وقت و به وسيلة شهرداري به نحو مطلوبي مرمت گرديد. طول اين پل 160 متر است و گردشگاههاي زيبايي در كنار آن قرار دارد.(منبع: پورتال اصفهان)

پل جویی

اين پل محاذي عمارت هفت دست و در حد غربي باغ سعادت‌آباد قرار داشته است كه چون جوي آبي بر روي آن ساخته بودند به اين نام معروف شده است. اين پل، اختصاصي‌ بوده و عمارت هفت دست را به باغ سعادت‌آباد وصل مي‌نموده است. پل جويي به رغم عرض كم و طول زياد، بسيار محكم ساخته شده و با وجود قدمت چند صد ساله، از حوادث مصون مانده است. تاريخ دقيق بنا و نام سازنده اين پل مشخص نيست، شايد مربوط به زمان شاه عباس دوم باشد. نام پل جويي در تلفظ اهالي به پل چوبي تبديل شده است.(منبع: پورتال اصفهان)

پل اژیه

پل تاریخی روی زاینده رود در شهر اژیه که بر اثر جریانهای فصلی زاینده رود چندین بار تخریب شده واخیراً به صورت اصولی باز سازی گردیده ولی چند سالی است کمتر جریان آبی را باخود داشته است". (منبع: پورتال اصفهان)

پل ورزنه

آخرين پل تاريخي زاينده رو در شهر ورزنه مركز بخش بن رود كه دوطرف پل را براي زيبايي آن مقداري آب ذخيره كرده اند پلي كه تا چند سال پيش وبعد از ساخت سد زاينده رود هيچگاه بي آبي را باخود نديده بود". (منبع: پورتال اصفهان)

کاخ های،تالارها و عمارت های اصفهان

کاخ چهل ستون

در زمان شاه عباس دوم تغييرات كلي شامل احداث تالار آئينه، تالار 18 ستون، دو اتاق بزرگ شمالي و جنوبي تالار آئينه، ايوانهاي طرفين سالن پادشاهي و حوض بزرگ مقابل تالار با تمام تزئينات نقاشي و آئينه كاري و كاشيكاري ديوارها و سقفها به اين كاخ افزوده شد.

قسمتهاي ديدني اين كاخ عبارت است از:

تالار 18 ستون

تالار آئينه

شيرهاي سنگي چهار گوشه حوض مركزي

تزئينات عالي طلاكاري و نقاشي هاي سالن پادشاهي

تصويري از شاه عباس اول با تاج مخصوص

آثاري مانند سر در مسجد قطبيه و سر درهاي زاويه درب كوشك و آثاري از مسجد درب جوباره و مسجد آقاسي كه بر ديوارهاي ضلع غربي و جنوبي باغ نصب شده است.

وجه تسميه كاخ:

از جمله اين بناها ساختمان کوچکي بود که شاه عباس اول در باغ جهان نما به صورت کوشک يا کلاه فرنگي احداث کرد و در زمان شاه عباس دوم توسعه يافت و چهلستون ناميده شد. ايوان اصلي بر بيست ستون استوار است که در دوران صفويه از آئينه کاريهاي بسيار زيبا پوشيده شده بود.
بسياري از محققين وجه تسميه کاخ را انعکاس بيست ستون بر استخر زيبا و بزرگ عمارت مي دانند. البته نقشي که عدد 40 در ادب فارسي دارد نيز شايد دليل ديگري بر ناميده شدن عمارت به چهلستون باشد (اين عدد نشان تعدد و کثرت است).
مؤلف کتاب (معماري اسلامي) نامگذاري اين عمارت به چهلستون را « ... نوعي بازي بصري قلمداد مي کند زيرا نمائي با تعداد زيادي ستون در آب انعکاس يافته است ... ».

ساختمان كاخ:

ايوان کاخ چهلستون مرکب از دو بخش است يک بخش که بر 18 ستون چوبي و رفيع استوار است چهار ستون وسط که بر روي 4 شير سنگي قرار گرفته و حجاري آنها به گونه اي است که دو شير به يک سر انسان نشان داده مي شود. از دهان اين چهار شير آب فوران مي کرد و به حوض مرمري تالار مي ريخت. قسمت ديگر که کمي مرتفع تر است سردر ورودي تالار را تشکيل مي دهد. و در بعضي منابع آن را تالار آئينه ناميده اند. اين قسمت بر دو ستون قرار گرفته و سراسر آن مزين به آئينه کاري وسيع و پرکاري است که در آن آئينه هاي ريز و خوش نقش به صورت معرق در کنار آئينه هاي قدي و خشتي به کار رفته اند سقف تالار از قابهاي چوبي و به اشکال مختلف هندسي ساخته شده اند. تصوير قرينه حوض مرمرين وسط ايوان در تزئينات سقف مشاهده مي شود. اين قرينه سازي شباهت بسياري با ايوان عالي قاپو دارد.
تالار مرکزي کاخ که اختصاص به ميهمانان خارجي و شخصيت هاي کشورهاي ديگر داشت حاوي نقاشيهائي است که وقايع تاريخي دوران هاي مختلف را بيان مي دارند. اين سالن با شکوه که بر گنبدي منقوش استوار است با لچکي هاي رنگارنگ و طرحهاي طلايي و شفاف از شاهکارهاي هنري آن عصر محسوب مي شوند.
نقاشي هاي موجود در تالار مرکزي کاخ که برخي از آنها در عصر قاجار نقاشي شده اند شرح پذيرائي شاه عباس اول و دوم و شاه طهماسب از امراي ترکستان و همايون هندي و نيز جنگ شاه اسماعيل اول با ازبکان است. دو تصوير ديگر که يکي روبروي در ورودي تالار و ديگري مقابل آن است جنگ چالدران در دوران شاه اسماعيل اول و جنگ کرنال در زمان نادر شاه افشار را به نمايش مي گذارد.
این دو تصوير در اوائل عصر قاجاريه نقاشي شده اند. در دو طرف تالار ستون دار اتاقهايي است که در حال حاضر براي نمايشگاههاي فصلي مورد استفاده قرار مي گيرند. اين اتاقها نيز شامل نقاشي هائي است که برخي از آنها شاهکار مسلم نقاشي به حساب مي آيند.
بيشتر اين نقاشي ها در زمان حکومت ظل السلطان زير لايه اي از گچ پنهان شده بود که با کمک کارشناسان و متخصصان از زير گچ بيرون آمده و مرمت شده اند.
استخر کاخ علاوه بر زيبائي باعث لطافت هوا مي گردد در چهار طرف اين استخر مجسمه هائي قرار دارند که مربوط به عمارت چهلستون نيستند و به هنگام تخريب قصر سرپوشيده به اين محل منتقل شده اند.
به نوشته برخي از مورخين اين عمارت در اواخر دوران صفوي دچار آتش سوزي مهيبي شد و قسمتهايي از آن در آتش سوخت.
در دو طرف سالن مرکزي عمارت چهلستون تصاويري از سفرا و اروپائياني که در آن روزگار در اصفهان بوده اند نقاشي شده است. اين تصاوير را دو نفر نقاش هلندي که (آنژل Anjel) و (لوکار Lokar) ناميده مي شدند را نقاشي کرده اند.
به طور کلي در عمارت تاريخي چهلستون نقوش ترکيبي ديوارها و سقف تالار که در قالب هاي زيباي لچک و ترنج قرار گرفته اند و خطوط اصلي تقسيمات بنا که ترکيب زيبايي از نقاشي و کاشيکاري و ساير تزئينات متعدد و متنوع هستند اين اثر با شکوه را به صورت يکي از بارزترين نمونه هاي معماري دوران صفويه درآورده است.
در حال حاضر عمارت چهلستون بصورت باغ موزه اي که سالن مرکزي آن محل نمايش برخي از آثار هنري دوران هاي مختلف ايران است. مورد بازديد جهانگردان خارجي و مهمانان داخلي قرار مي گيرد.(منبع: پورتال اصفهان)

عالی قاپو

معروف به: دولتخانه مباركه نقش جهان، قصر دولتخانه

موقعيت: ضلع غربي ميدان امام

سال تاسيس: 11 هجري قمري(دوره شاه عباس اول)

مينياتوريست و نقاش: رضا عباسي

ويژگي هاي ساختمان:

در زمان جانشينان شاه عباس اول عمارت حوضخانه و تالار مرواريد به اين عمارت افزوده شده است.

بنا داراي 5 طبقه است

در طبقه سوم ايوان بزرگي است كه بر 18 ستون بلند و رفيع استوار است در وسط اين ايوان حوض زيبائي از مرمر و مس وجود دارد كه قرينه آن در تزئينات زير سقف انعكاس يافته است
گچبري هاي آخرين طبقه، كه تالار آن به اتاق موسيقي يا اتاق صوت معروف است باعث مي شود انعكاس حاصله از نغمه هاي نوازندگان گرفته شده و صداها طبيعي و بدون انعكاس صوت به گوش برسد.
کاخ عالي قاپو دروازه مرکزي و مدخل کليه قصرهاي محدوده ميدان امام :
در غرب ميدان امام و روبروي مسجد شيخ لطف الله عمارتي سر بر افراشته که به عنوان يکي از مهمترين شاهکارهاي معماري اوائل قرن يازدهم هجري از شهرتي عالمگير برخوردار است.
با توجه به منابع و مأخذ موجود درباره سلسله صفوي و همچنين با در نظر گرفتن بررسي هاي انجام شده در مورد اين ساختمان زيبا و رفيع چنين استنباط مي گردد که کاخ عالي قاپو دروازه مرکزي و مدخل کليه قصرهائي است که در دوران صفويه در محدوده ميدان امام احداث شده اند.
در حقيقت اين بنا به مثابه يک ورودي بزرگ و با شکوه ميدان امام را به مجموعه دولتخانه و عماراتي مانند رکيب خانه، جبه خانه، تالار تيموري، تالار طويله، تالار سرپوشيده و کاخ چهلستون و ديگر عمارات مربوط مي کرده است.

ساختمان كاخ:

اصل بنا در دوره شاه عباس اول احداث شده و در دوره جانشينان او الحاقات و تعميراتي در آن انجام شده است. ساختمان داراي 5 طبقه است که هر طبقه تزئينات مخصوصي دارد. اگر چه اين قصر در دوره هاي بعد از صفويه لطمات فراوان ديده است، هنوز نيز شاهکارهائي از تزئينات و نقاشي هاي عصر صفويه در آن، بينندگان را به تحسين وامي دارد.
عالي قاپـو مرکب از دو کلمه «عالي» و «قاپو» است که با هم به معناي «سردر بلند» يا «درگاه بلند» هستند. از اين سر در بلند که تماماً با سنگ سماق ساخته شده به قصر وارد مي شويم و به وسيله پلکاني که در دو طرف تعبيه شده اند به طبقات فوقاني مي رسيم.
در طبقه همکف دو تالار وجود دارد که در آن روزگار به امور اداري و ديواني اختصاص داشت و صدرخانه يا کشيک خانه ناميده مي شدند.
در طبقه سوم، ايوان بزرگي است که بر 18 ستون بلند و رفيع و استوار است. اين ستون ها در آن زمان پوشيده از آئينه بوده و سقفي با صفحات بزرگ که با نقاشي ها و آلت هاي چوبي تزئين شده بودند بر فراز آن قرار گرفته است. در وسط اين ايوان حوض زيبائي از مرمر و مس وجود دارد که قرينه آن در تزئينات زير سقف انعکاس يافته است.
اين تالار از الحاقات کاخ است که در دوران جانشينان شاه عباس اول بنا شده است. در پشت اين ايوان تالار بزرگي است با اتاقها و طاقهاي بسيار که نقاشي هاي زيبائي بر ديوارهاي آن مشاهده مي شود.
از ايوان کوچکي که پشت اين تالار است گنبد زيبا و ساده توحيد خانه نمايان است. در دوران صفويه در شبهاي جمعه گنبد محل تجمع صوفيان و دراويش بود. سالني که اين گنبد بر فراز آن استوار است و اتاقهاي اطراف آن در حال حاضر به کلاسهاي درس دانشگاه پرديس اصفهان اختصاص دارد. اکثر جهانگردان و سياحان خارجي و همچنين نمايندگان کشورهاي مختلف اين تالار را به منزله جايگاهي دانسته اند که از آن مسابقات مختلف و بازيهاي معمول آن عصر مثل چوگان بازي و غيره را تماشا مي کرده اند. طبقات بعدي هر کدام شامل يک سالن بزرگ در وسط و چندين اتاق کوچک در اطراف هستند.

ويژگي خاص كاخ :

آنچه عالي قاپو را در عداد آثار باشکوه و بسيار نفيس قرار داده است علاوه بر مينياتورهاي کار هنرمند معروف عصر صفوي رضا عباسي، گچبري هاي آخرين طبقه است که تالار آن به «اتاق موسيقي» يا «اتاق صوت» نيز معروف است. در اين قسمت از کاخ شکل انواع جام و صراحي در ديوار تعبيه شده است ساختن و پرداختن اين اشکال به غير از نمايش زيبائي و خلاقيت و ابتکار هنرمندان گچکار براي اين بوده است که انعکاسات حاصله از نغمه هاي نوازندگان و اساتيد موسيقي به وسيله اين اشکال مجوف گرفته شود و صداها طبيعي و بدون انعکاس به گوش برسند.
«فرد ريچاردز» که خود نقاش معروفي بوده و در اواخر عصر قاجاريه به ايران آمده درباره تزئينات گچبري اين اتاق مي نويسد: « ... اين تورفتگي ها مانند قطعات مختلف بازي معما با تناسب خاصي پهلوي يکديگر قرار گرفته اند... » گذشته از گذشت زمان که متأسفانه به عاليقاپو لطمات فراوان زده است عوامل مخرب ديگر مانند حمله و استيلاي افغانها و جنگ هاي مختلف و انتقال پايتخت از اصفهان و بي توجهي حکام بعد از صفويه خسارات جبران ناپذيري به بنا وارد آورده است.
در دوران قاجاريه عالي قاپو چند سال محل سکونت و کار ظل السلطان بود و او تغييراتي در کتيبه هاي آن داد. کتيبه هاي جبهه شرقي بنا و الواح خط نگاشته سردر ورودي که طي اشعاري به تعميرات سال 1274 اشاره مي کند مبين همين مطلب است.
در چهل ساله اخير به دليل آن که خطر ويراني کاخ عالي قاپو را تهديد مي کرد و همچنين به علت توجه مردم و ارگانهاي دولتي به ميراث هاي فرهنگي، مرمت هائي توسط هيأت هاي متخصص داخلي و خارجي در آن انجام گرفته است. (منبع: پورتال اصفهان)

هشت بهشت

هزارتويي خيال انگيز، بر آستان طبقه هشتم بهشت
موقعيت: خيابان باغ گلدسته پارك شهيد رجائي
سال تاسيس: 1080 هجري (دوره شاه سليمان)
از آثار قابل توجه اين كاخ عبارت است از:
كاشيكاري انواع پرندگان و حيوانات درنده و خزنده در نماي بيروني كاخ

زيباترين کاخ عالم :

از کليه کاخهاي با صفا و کلاه فرهنگي هائي که در کنار چهارباغ احداث شده بود فقط کاخ هشت بهشت باقي مانده است. اين عمارت باشکوه که روزگاري زيباترين کاخ عالم هم ناميده مي شد در سال 1080 هجري و به روزگار شاه سليمان صفوي در نزديکي باغ بلبل ساخته شد.
اين بناي دو طبقه با طاقهاي زيبا و تزئينات فراوان و هماهنگ دست به دست هم داده تا يکي از نمونه هاي درخشان معماري عصر صفويه را به نمايش بگذارند.
کليه سياحان و جهانگرداني که از اصفهان بازديد کرده و موفق شده اند به درون کاخ هشت بهشت راه يابند آن را بهترين بناهاي دنيا ناميده اند. يکي از آنها کاخ هشت بهشت را با عبارت «... فرح انگيز تر از مجلل ترين کاخهاي ممالک اروپايي» توصيف کرده است.
باغ وسيعي که عمارت در آن واقع شده جزئي از باغ بزرگ نقش جهان بوده است که شاه اسماعيل اول احداث کرد و در زمان جانشينان او بخصوص شاه عباس اول به قطعات متعددي تقسيم شد.
اين قصـر با شکوه از همان ابتداي احداث «عمارت هشت بهشت» «هشت به هشت» و «هشت در بهشت» ناميده مي شده است.


ساختمان كاخ:

بخش مرکزي کاخ به صورت 4 صفه ساخته شده و ايوان آن رو به شمال است. سقفي که بر فراز اين بناي 4 صفه استوار است پوشيده از مقرنس هاي گچي خوش رنگ و خوش طرح است.
اتاقهاي طبقه اول در 4 گوشه عمارت تزئيناتي از گچبري و نقاشي دارند. در طبقه دوم عمارت نيز مجموعه اي از رواق ها و اتاقها و طاقها و پنجره ها بر نفاست و زيبائي آن مي افزايد. اين طبقه به راهروها و اتاقهاي متعددي تقسيم شده که هر يک تزئينات خاصي دارند. در برخي حوض آب و در بعضي بخاري هاي ديواري تعبيه شده اند ديوارها را نيز آينه هاي فراوان مي پوشانيدند تمام سقف هاي کاخ را نيز موزائيک هاي بسيار عالي پوشانيده و دالانها و غلام گردش هاي بسيار زيبا و هماهنگ آنها را احاطه کرده اند.
تزئينات عمارت در دوران صفويه به حدي باشکوه و هنرمندانه بوده که هيچ سياحي از اعجاب و تحسين آنها خودداري نکرده است.
آنچه در اين عمارت حائز اهميت است ارتباطي است که ميان فضاها و قسمت هاي مختلف آن پديد آمده است. اين ارتباط باعث شده تا عمارت هشت بهشت اصفهان در عين تنوع و گوناگوني و تعدد فضا از وحدت و يکپارچگي و تزئينات قابل توجه برخوردار شود.
متأسفانه امروز از نرده هاي چوب زرنگار و قابها و جام هاي بلور و آلت هاي شيشه اي رنگارنگ ظريف اثري بر جاي نمانده است چرا که در دوره هاي بعد از صفويه و بخصوص در عصر قاجاريان تغييرات بسياري در آن داده شد. اين تغييرات به حدي است که برخي از سياحان آن را از دوران قاجار به حساب آورده اند.
در اواخر دوران قاجار عمارت هشت بهشت به مالکيت خصوصي اشخاص در آمد و از زيورهاي نفيس و گرانبهاي دوره صفويه عاري گرديد بطوري که امروز از آن همه شکوه و فريبندگي داخل کاخ و درختان چنار و تناور و گلهاي ياس سفيد و سرخ که در حاشيه خيابان هاي آن روئيده بودند و همچنين از آب نماها و جوي هاي آب روان اثري بر جاي نمانده است. با همه دخل و تصرفات به گفته «آندره گدار» که سالها باستانشناسي ايران را اداره کرده است:
« ... کاخ هشت بهشت با تالاري که از هر سو باز است و با چهار عمارت کلاه فرنگي در طبقه هشت بهشت در چهار گوشه خود هنوز هم ترکيب اصلي و مختصري از لطف و ملاحت روزگاران گذشته را حفظ کرده است.»
ذکر اين نکته مناسبت دارد که تزئينات اين کاخ هشت گوشه که نشانه روحيه معماري و تزئينات اواخر دوره صفوي است به همراه ساختمان آن که ميان باغ واقع شده است بعدها به فراواني مورد تقليد قرار گرفته است. (منبع: پورتال اصفهان)

عمارت رکییب خانه

عمارت تاريخی «رکيب خانه» که در مرکز شهر اصفهان و نزديک بناهای مشهوری همچون «تالار اشرف»، «کاخ چهلستون»، «عالي قاپو» و «توحيد خانه» قرار دارد از جمله بناهای بافت قديم اصفهان به شمار می رود که در اوائل قرن يازدهم هجری مقارن با سلطنت شاه عباس اول به عنوان يکی از بناهای مجموعه دولتخانه صفوی احداث شد. با مراجعه به منابع و مأخذ مختلف دوران صفوی و با توجه به کلمه «رکيب خانه» مشخص می شود که اين عمارت محل نگهداری لوازم سوارکاری و يراق آلات اصطبل دولتی بوده است.
با اضمحلال حکومت صفويه عمارت «رکيب خانه» متروک گرديد و بعدها در عصر قاجار به دستور حاج محمد حسين خان صدر اصفهانی صدر اعظم نيک انديش فتحعليشاه احياء شد. در دوره حکومت «مسعود ميرزا ظل السلطان» بعد از انجام تعميرات و الحاقاتی که با آن دوره سازگار بود به عنوان محل زندگی اين حاکم تعيين گرديد.
در دوران پهلوی اداره آمار و ثبت احوال اصفهان در اين محل مستقر شد و تغييراتی در ساختمان و مخصوصاً در جبهه غربی آن صورت گرفت.
در سالهای پس از پيروزی انقلاب اسلامی «رکيب خانه» مورد مرمت اساسی قرار گرفت و بعد از بازسازی مقرر شد اشياء موجود در موزه های هنرهای تزئينی تهران و بقيه اشياء قديمی به اصفهان منتقل و در اين ساختمان به معرض تماشای عموم گذاشته شود. در اجرای اين هدف در تابستان 1375 گنجينه های تزئينی رسماً افتتاح و مورد بهره برداری قرار گرفت.(منبع: پورتال اصفهان)

تالاراشرف

تالار اشرف یکی از بناهای تاریخی اصفهان است که در دوره صفوی سکونت‌گاه پادشاه، و حرم سلطنتی بود و در دوران قاجار، خانه صارم‌الدوله (فرمانده نظامیان اصفهان) شد و سپس به انبار علوفه و اقامت‌گاه سربازان روسی تبدیل شد و روزگاری به اداره صحیه و سجل احوال، اداره معارف، اداره فرهنگ و هنر، اداره آموزش و پرورش، و اداره تشریفات استانداری تغییر کاربری داد. تالار اشرف که در زمان شاه عباس دوم صفوی ساخته شد و در دوره شاه سلیمان کامل شد، در محدوده تاریخی دولتخانه صفوی و در نزدیکی رکیب‌خانه، تالار تیموری، توحیدخانه و کاخ چهلستون قرار داشت و اکنون در غرب خیابان استانداری و در محدوده باغ استانداری اصفهان واقع است.
اين بنا به طور كامل با چوب بست ساخته شده بام آن مسطح بر پايه هاي بلند ضخيم پوشيده از طلا نهاده شده است.
در اوايل جنگ جهاني اول به عنوان انبار مورد استفاده واحدهاي نظامي و سپس به جايگاه دسته موزيك نظامي تبديل مي شود.
حدود 80سال قبل پس از تخريب ساختمان هاي چپ و راست تالار اداره باستان شناسي با مرمت بنا از ويراني آن جلوگيري كرده و سپس ساختمان براي استقرار اداره معارف عمومي در نظر گرفته مي شود.
عمارتي که به نام تالار اشرف ناميده مي شود باقيمانده کاخ هاي عصر صفوي است که در منطقه دولت خانه در کنار قصرهاي ديگري همچون تالار سرپوشيده، کاخ هشت بهشت، کاخ پشت مطبخ، رکيب خانه و تالار تيموري مجموعه اي از کاخ هاي باشکوه آن روزگار را تشکيل مي داده است.
کلمه «اشرف» باعث شده تا برخي ساختمان اين عمارت را به «اشرف افغان» نسبت دهند. اما مطالعات محققين و پژوهشگران بيانگر اين نکته است که «تالار اشرف» در زمان شاه عباس دوم ساخته شده و در عصر جانشين او شاه سليمان کامل شده است.
اين اثر زرنگار از لحاظ هنر تزئين و نقاشي و مقرنس هاي زيبا و گچبري و طاقهاي متناسب ضربي جلوه و شکوهي خاص دارد.
بسياري از خارجياني که در روزگار صفويه و بعد از آن دوران به شهر اصفهان آمده اند تالار اشرف را بنائي نفيس، شکوهمند و زيبا توصيف کرده اند.
برخي از محققين نوشته اند در اوائل جنگ جهاني اول (1914 تا 1918 ميلادي) تالار اشرف انبار علوفه بوده و بعد از آن يکي از واحدهاي نظامي در آن مستقر شده است و در اين زمان بوده است که گچبريها و نقوش زيباي کاخ را در زير اندودي از گچ پنهان کرده اند.
در اواخر دوره قاجار، مرمت هائي در آن صورت گرفت و از ويراني نجات يافت. پس از اين تعميرات بود که به اداره معارف وقت اختصاص يافت. بعد از دوران قاجار تعميرات بيشتري در عمارت به عمل آمد و نقاشي هائي که از زير گچ خارج شده بودند به وسيله استادکاران و نقاشان برجسته و هنرمند اصفهان ترميم شدند.
در حال حاضر عمارت تالار اشرف يکي از بناهاي بسيار معروف اصفهان است. اين شهرت بيشتر به خاطر نقاشي هاي زرنگار و گچبريهاي پرکار آن است.
عمارت باشکوه اشرف، دارای تالاری بزرگ در میانه بنا و اتاق‌های جانبی است. تالار اصلی دارای سقف قوسی بلند (چون سقف آسمان) با تزئینات بسیار نفیس مقرنس کاری و قطاربندی با پوشش زرنگار و گچ‌بری‌های رنگین و لاجوردی زیباست که در هیچ کدام از بناهای دوره صفوی همانند ندارد. در نقطه اوج سقف تالار مرکزی، شمسه‌ای گردان یا گردونه مهر با 24 شعاع زرین، چشم را خیره می کند که در میانه یک شمسه بزرگ‌تر دوازده‌پَر و در دل مقرنس‌های زیبای پُرنقش و نگار می‌درخشد و منظومه‌ای از ستاره‌های منقوش بر مقرنس‌ها برگرداگرد این کانون تابنده حلقه زده‌اند. (منبع: پورتال اصفهان)

تالار تیموری

در جنوب خيابان استانداری و در مجموعه دولتخانه عمارت زيبا و جالب تالار تيموری واقع شده است. اين بنا که طی ساليان متمادی شکل و کاربرد اصلی خود را از دست داده است. هنوز هم به نام تالار تيموری ناميده می شود.
اکثر محققين و پژوهشگران اين اثر را از بناهای دوران تيموری می دانند. آنها عقيده دارند تيمور در هنگام يورش های خود به اصفهان و همچنين نوادگانش در موقع اقامت به دليل آب و هوای خوش اصفهان عمارات و کاخ هايی ساخته اند که تالار تيموری يکی از آنهاست.
آنچه محقق است اينکه در دوران صفويان و بعد از اين خاندان تغييراتی در بنا به وجود آمده و الحاقاتی به آن اضافه شده و يا قسمتهايی از آن کاسته شده است.
مؤلف کتاب «آثار ملی اصفهان» اين بنا را از آثار تيمور گورکانی می داند که بعد از قتل عام مردم اصفهان دستور احداث آن را در مجاورت باغ نقش جهان صادر کرده است. از آن زمان برخی از مورخين دوران صفوی از اين بنا به نام «چهارحوض» اسم برده اند زيرا در جلوی تالار آن حوض آبی وجود داشته که به چهار حوض معروف بوده است.
در دوره قاجار تالار تيموری تعمير شد و در عداد ساختمان های ديوانی در آمد و مورد استفاده قرار گرفت. در اوائل حکومت پهلوی تالار تيموری و ميدان چهار حوض محل لشکر و سربازان بود و در سال 1327 تعمير و به محل باشگاه افسران اختصاص يافت.
اين عمارت با تزئينات بسيار جالب آن که از نوع قطار بنديهای گچی است، سنگاب بسيار نفيسی دارد که با خط نستعليق برجسته و زيبا اشعاری با تاريخ 1056 هجری قمری بر بدنه آن نوشته شده است.
در حال حاضر اين عمارت دارای سالن وسيعی است که جلوی آن ايوان بزرگ و مرتفعی قرار دارد چند اتاق نيز متصل به يکديگرند که تزئينات آنها هم بسيار ديدنی و جالب هستند.
هم اينک ساختمان تالار تيموری که در بردارنده چند دوره از معماری اسلامی است در اختيار موزه تاريخ طبيعی اصفهان است. (منبع: پورتال اصفهان)

مناره های اصفهان

منارجنبان

موقعيت: خيابان آتشگاه - سال تاسيس: قرن 8 هجري
بی تردید یکی از معروفترین ساختارهای تاریخی شهر اصفهان که شهرتی جهانی نیز دارد " منار جنبان " است. در 6 کیلو متری مسیر جاده اصفهان _ نجف آباد ، در سمت راست آزاد راه، بنای " منار جنبان " قرار دارد که بر فراز مقبره عارفی گمنام به نام " عمو عبدا... کارلادانی " بنا شده است و بر اساس تاریخ سنگ نبشته این مقبره،تاریخ بنا به 716 هجری قمری برمیگردد. این بنا یکی از آثار معماری دوره ایلخانان به شمار می رود. با مساحتی حدود 146 متر مربع و مناره هایی به ارتفاع 5/7 متر از سطح بام و البته ارتفاع بام تا کف حیاط نیز 5/10 متر است. در طبقه هم کف بنا و در زیر قو س های اصلی و بر سطح هرکدام کاشی کاری تزئینی به فرم صلیبی با کاشی آبی لاجوردی بر سطح آبی فیروزه ای دیده می شود که به عنوان یکی از ویژگیهای تزئینی کم نظیر در این بنا به حساب می آید. بر ساقه منارهها نیز تزئیناتی مرکب از کاشی های ریز در ترکیب با آجر بدنه دیده می شود که اشکال زیگزاگی و افقی آن در بیننده مشتاق یادآور مفاهیمی عرفانی است که در سایر آثار معماری این دوره نیز دیده می شود.
اما راز شگفتی آور این مناره ها چیست؟
چنانچه فردی از طریق 17 پله داخل هر مناره که روی بام بنا تا بالای هر مناره وجود دارد، بالا رود و دست های خود را داخل یکی از دیوارهای واسط میانی پنجره های فوقانی آن قفل و شروع به تکان دادن مناره کند، مناره به نوسان در آمده و همزمان با آن مناره دیگری و در واقع کل ساختمان به نوسان در میآید که تنها نوسان مناره قابل دیدن است و برای دیدن نوسان بنا می توان لیوان آبی را بر روی قبر " عمو عبدالله" قرار داد و سطح لغزان آن را مشاهده کرد. به کاربردن آجرهایی با ویژگیهای خاص که ضریب ارتجاعی بالاتری نسبت به آجرهای به کار رفته در بخش های دیگر دارد و همچنین توجیه حرکت مناره ها با تکان یکی از آنها بواسطه قوانین فیزیکی نه تنها راز جنبیدن این مشهورترین مناره جنبان جهان را آشکار می کند بلکه بیانگر دانش فنی بسیار عمیق سازندگان آن در هفت قرن پیش بوده است. سازندگانی که نامی از آنان بطور مشخص در دست نیست . البته بنا به نظر کارشناسان مناره های دیگری نیز وجود دارد که دارای همین خاصیت بوده و همزمان با این بنا ساخته شده اند. مناره های مسجد اشترجان در 40 کیلومتری غرب اصفهان که قسمت اعظم آن تخریب شده و یا یکی از مناره های مسجد حضرت علی (ع ) در بصره که بنا به نظر " ابن بطوطه" سیاح معروف مراکشی در قرن هشتم قمری، تکان می خورده و از این جهت ارزش مسجد را برای زائرین دوچندان کرده است.همچنین گفته می شود که تقریبا همه منارهها این خاصیت را دارند اما شاید کوتاهتر بودن منارجنبان سبب تکان خوردن کل بنا می شود. در سالیان گذشته بازدید کنندگان آزادانه تا بالای مناره ها می رفتند و اقدام به تکان دادن آن میکردند اما چندسالی است که به دلیل اینکه تکانهای دائمی باعث آسیب به بنا می شوند، مسئولین برنامه ای ترتیب داده اند که هر نیم ساعت یک نفر از راهنمایان که آشنا به مقدار نیروی لازم برای تکان دادن مناره ها است، به بالای یکی از مناره ها رفته و آنرا تکان می دهد تا بازدیدکنندگان به خوبی اهتزاز آنرا مشاهده و حس کنند و در عین حال از بوجود آمدن آسیب های احتمالی به بنا نیز پیشگیری شود. (منبع: پورتال اصفهان)

ساربان

زيباترين و بلند قامت ترين مناره اصفهان
موقعيت: خيابان سروش
سال تاسيس: قرن 6 هجري
از زيباترين مناره هاي عهد سلجوقي است
تزئينات آجري و كاشي كاري معرق به خط كوفي است
ارتفاع اين منار 54 متر است در سه طبقه و بدون پايه ساخته شده است
يكي از مناره هاي مشهور اصفهان كه شباهت كلي با مناره مسجد علي دارد مناره ساربان است. مناره ساربان در سه طبقه و بدون پايه ساخته شده است. ارتفاع مناره 54 متر است كه از قسمت بخش پائيني،‌ بخش مياني و بخش فوقاني تشكيل شده است.
مناره ساربان با آجر چيني برجسته و همچنين آجرهاي تراشيده و كاشيكاري معرق به سبك خط كوفي ريحان تزئين شده است.
كتيبه هاي موجود در مناره ساربان سه عدد هستند كه با خط كوفي نوشته شده اند. اين كتيبه ها در زماني كه مورد بررسي يكي از محققين قرار گرفته سالم نبوده و عوامل جوي مانند سرما و گرما و تابش آفتاب اثر بسيار بر روي آن گذاشته بودند.
به هر حال مفاد كتيبه اول كه با كاشي هاي آبي رنگ ساخته شده شامل عبارات مذهبي است.
در دومين كتيبه كه آن نيز به كاشي آبي مزين است، آيه 33 از سوره فصلت آمده است. (اين آيه در مناره سين نيز نوشته شده است). سومين كتيبه به خط كوفي مربع با آجر تراشيده بر زمينه اي از كاشي هاي آبي ساخته شده و در آن از پيامبر (ص) و خلفاي راشدين ياد شده است. اين مناره تاريخ ندارد اما به دليل شباهت بي اندازه آن با مناره مسجد سين از نظر تزئينات و همچنين از لحاظ معماري و نحوه نگارش كتيبه ها سال ساخت آن بين سالهاي 525 تا 550 هجري قمري است.(منبع: پورتال اصفهان)

دو مناره دارالضیافه

خوش نقش ترين دو مناره مظفري
موقعيت: خيابان كمال
سال تاسيس: قرن 8هجري
سبك تزئينات بنا آن را به دوره مغول مربوط مي كند
اين دو مناره تزئينات كاشي كاري نيز دارند و سر در مهمانسراي مشهوري بوده اند كه به امير يا پادشاهي در قرن هشتم تعلق داشته است.
در محله جوباره در طرفين كوچه اي كه از قديم به نام "حاج كاظم" معروف بوده دو مناره مدور قرار دارد كه داراي تزئينات مقرنس كاري هستند. سبك تزئينات بنا آن را به دوره مغول مربوط مي كند. كتيبه هاي اين دو مناره به خط نسخ است.
تحقيقات و بررسي هاي پژوهشگران در باره اين دو مناره بيانگر اين نكته است كه قدمت آنها به ربع اول قرن هشتم هجري مي رسد و بقاياي يك مجموعه بزرگ مي باشند كه در قرن چهاردهم ميلادي زمان حكومت سلطان محمد خدابنده معمور، برقرار و آباد بوده است. (منبع: پورتال اصفهان)

باغ قوشخانه

يكي از ظريف ترين و پر تزئين ترين مناره هاي اواخر عهد ايلخاني
موقعيت: ميدان قدس خيابان زينبيه
سال تاسيس: قرن 8 هجري
وجه تسميه آن به باغ قوشخانه به مناسبت مجاورت آن با يكي از باغ هاي سلطنتي دوره شاه عباس اول صفوي است كه گويا بازهاي شكاري پادشاهان صفوي در اين باغ نگهداري مي شده اند
اين مناره روزگاري در بيرون از دروازه طوقچي قرار داشت. اين مناره در قديم يكي از دو مناره اي بوده كه در طرفين مسجدي به نام مسجد بابا سوخته يا مصلي قرار داشته و يكي از آنها از بين رفته است. علت آن كه اين مناره به نام باغ قوشخانه معروف شده اين است كه در دوره قبل از صفويان و هنگامي كه اصفهان مركزيت داشته و پايتخت بوده است در اين محل باغي بوده كه قوشهاي سلطنتي را در آن نگهداري مي كرده اند.
ارتفاع مناره در حدود 40 متر است و پلكان آن معمولي است. كتيبه مناره به شكل گردنبند است كه قسمتي از آن خراب شده و با خط نسخ و كاشي هاي معرق سفيد و لاجوردي و فيروزه اي تزئين شده است. با توجه به تزئينات و نحوه معماري زمان ساخت آن را مربوط به دوران مغول مي داند. (منبع: پورتال اصفهان)

خواجه نظام الملک

اين منار بلند در محلّه دردشت قرار دارد و در نهايت انسجام و زيبايي ساخته شده است. اين منار به قدري رفيع است كه آن را ستون قبة آسمان مي‌نامند. اين منار يادگار دوران سلجوقي است.(منبع: پورتال اصفهان)

گلبار

اين منار كه به نام منار خواجه عالم نيز شهرت دارد در محلة سيد احمديان واقع شده و از نظر معماري بسيار جالب توجه است. مي‌گويند اين منار را شاگرد معمار اصفهاني، پنهان از استاد خود كه در هارون ولايت مشغول ساختن منار ديگري بوده، ساخته است. شاگرد دو راه پله در منار ساخته و يكي از راهها را از نظرها مخفي نموده است، پس از پايان كار، استاد جهت نظارت آن مي‌آيد و به اتفاق شاگرد، بالاي منار مي‌رود. در بازگشت شاگرد بعد از پلة چهارم از راهرو مخفي پايين مي‌آيد و به كار مشغول مي‌شود. هنگامي كه استاد او را پايين منار مي‌بيند، تعجّب مي‌كند و پس از اطلاع از جريان كار، شاگرد را مورد تشويق قرار مي‌دهد. ميان مردم در مورد بناهاي تاريخي يا برخي پديده‌هايي كه غيرقابل درك باشند افسانه‌هاي زيادي رايج است. مثلاً مردم اصفهان معتقدند گنج خسرواني زير اين منار دفن است و ماري به بزرگي يك گوسفند كه طلسم شده، از آن محافظت مي‌كند.(منبع: پورتال اصفهان)

ته برنجی

در محلّة سيد احمديان مسجد قديمي معروفي وجود دارد به نام مسجد محلّه. اين منار حدود هشتصد سال قبل در اين مسجد ساخته شده و چون پوششي از برنج، كف و قسمت تحتاني آن را پوشانيده به منار ته‌برنجي شهرت يافته است. از خصوصيات ديگر اين منار آنكه، برخي معتقدند چنانچه زنهاي عقيم به بالاي اين منار بروند و مراسم مخصوصي انجام دهند، پس از چندي باردار و صاحب فرزند مي‌شوند.(منبع: پورتال اصفهان)

هارون ولایت

همان طوري كه خود هارون ولايت از نظر معجزه داستانهاي شنيدني دارد، اين منار زيبا و رفيع را نيز صاحب كرامت مي‌دانند! اين منار به دستور سوگلي شاه اسماعيل ساخته شده است. بالاي اين منار دو سنگ آسياي بزرگ به جدار آن چسبيده است كه بندبازها آن را بالا برده و در كنگره‌هاي منار نصب كرده‌اند. (منبع: پورتال اصفهان)

شاخ

اين منار در محلّة دردشت واقع است. منار در وسط ميداني قرار دارد كه اطراف آن دكانهايي ساخته شده است. محيط اين منار بيست پا و ارتفاع آن شصت پاست. اين منار از آجر و آهك ساخته شده است. قسمت بالاي منار تا پايين آن پوشيده از كلّة شكار مي‌باشد. اين منار عجيب يادگار يكي از شكارهاي شاه اسماعيل يا شاه طهماسب صفوي است. (منبع: پورتال اصفهان)

شیخ مسعود

در محلّة دردشت، قبرستاني وجود داشت به نام شيخ مسعود كه بقعه و آرامگاه او در آن گورستان بوده است. آن قبرستان دو منار بلند داشته كه از بين رفته، محل اين قبرستان در نزديكيهاي طوقچي كنوني است. (منبع: پورتال اصفهان)

زیار

با پنج مقطع متمايز ساختاري از عصر سلجوقي

دهكده زيار در 33 كيلومتري مشرق اصفهان و در ساحل جنوبي زاينده رود واقع شده است. مناره زيار بر روي تكه پايه آجري و هشت گوشه در سه طبقه بنا شده است.

دو طبقه فوقاني مناره با استفاده از شيوه قطار بندي تزئين شده است، در پايه مناره مسجدي وجود داشته كه اثري از آن در دست نيست.

مناره زيار تنها نمونه مناره هاي سه طبقه اصفهان است كه تغييرات كمتري در آن راه يافته است ارتفاع مناره بيش از 50 متر است.

منار زيار فقط يك كتيبه دارد كه در آن آيه 33 از سوره فصلت به خط كوفي نوشته شده است.

از نظر قدمت با توجه به شباهت آن با مناره ساربان و همچنين با در نظر گرفتن نوع تزئينات آن مربوط به سالهاي 550 تا 688 هجري است. اما اين تاريخ نمي تواند دقيق باشد.

(منبع: پورتال اصفهان)

گار با دو دستگاه پله

دهكده گار كه مردم محل آن را جار تلفظ مي كنند در 22 كيلومتري مشرق اصفهان در ساحل جنوبي زاينده رود واقع شده است.

اين مناره ميله اي است مدور و منفرد كه مصالح آن آجر است و بر پايه اي 8 ضلعي بنا شده است. منار غار فاقد تزئينات بوده و ملات به كار گرفته شده مخلوطي از گچ و ماسه است. در قسمت فوقاني 4 ضلع پايه كتيبه اي به خط بسيار ساده است كه شيوه نگارش آن همان سبكي است كه در اواخر قرن پنجم و نيمه اول قرن ششم هجري در اصفهان معمول بوده است. مضمون اين كتيبه كه به زبان عربي است اين است كه مناره به دستور سيد الرؤساء القاسم بن احمد بن اباالقاسم در تاريخ 515 ساخته شده است. خطوط بدنه مناره بر زمينه شطرنجي آجري جمله الملك لله تكرار شده است.(منبع: پورتال اصفهان)

چهل دختران

با هويت ترين مناره شهر اصفهان
موقعيت: خيابان سروش
سال تاسيس: 501 هجري(دوره پادشاهي سلطان محمد بن ملكشاه سلجوقي)
از نظر قدمت دومين مناره تاريخ داري است كه در ايران شناخته شده است
ارتفاع 24 متر كه با پايه جمعاً 29 متر است
تزئينات آجري است و به سه كتيبه مزين است كه دو تاي آن به خط كوفي و يكي به خط نسخ است
مناره چهل دختران در محله جوباره قرار گرفته و از نظر قدمت دومين مناره تاريخ داري است كه در ايران شناخته شده است. اين مناره رفيع كه از آجر ساخته شده ميله اي مدور به ارتفاع 24 متر است كه با پايه جمعاً 29 متر ارتفاع دارد.
مناره چهل دختران به سه كتيبه مزين است كه دو تاي آنها به خط كوفي و يكي به خط نسخ است.
اولين كتيبه كه به خط كوفي است شامل آيات 2، 3 و 4 از سوره طه است. كتيبه ديگر كه به خط نسخ است،‌ شامل عبارات مذهبي است كه قسمت هائي از آن محو شده است.
سومين قسمت كه به خط كوفي است تاريخ 501 هجري را برخود دارد. اكثر پژوهشگران ارزش اصلي كتيبه‌هاي اين‌مناره‌را در خط نسخ آن‌ميدانند چرا كه اين ويژگي منار چهل دختران را منحصر بفرد كرده است. (منبع: پورتال اصفهان)

دشتی

اين منار در جنوب شرقي اصفهان بنا شده و مربوط به عهد مغول بوده است. در سال 1294 هجري اين منار را خراب كردند و آجرهايش را صرف ساختن كاروانسرايي در همان محل نمودند. (منبع: پورتال اصفهان)

برسیان

اين مناره يكي از قديم ترين مناره هاي ايران است كه در ميان مناره هاي اصفهان كه داراي تاريخ هستند سومين اثر به حساب مي آيد.

روستاي برسيان بر ساحل شمالي زاينده رود و در شرق اصفهان قرار گرفته است. اين مناره به شكل ستوني مدور است كه با آجر و ملات گچ ساخته شده است. مناره سكو پايه ندارد. قطر منار در سطح زمين 75/5 متر و ارتفاع آن 55/34 متر است. پلكان مارپيچ مناره از داخل مسجدي شروع مي شود كه بعدها ساخته شده است.

مناره برسيان فاقد كاشيكاري است. تزئينات اين اثر به "هزارباف" معروف است كه با آجر نقوشي به شكل لوزي هايي مي سازند كه به مربع نزديك است.

كتيبه اين مناره به خط كوفي است كه آيه 76 از سوره حج با تاريخ 491 هجري قمري درآن آمده است. اكثر كارشناسان و محققين شيوه آجر چيني اين مناره را يكي از بهترين نمونه هاي صنعت آجر چيني دوران سلجوقي در قرن پنجم مي دانند. (منبع: پورتال اصفهان)

رهروان

نزديك ترين مناره منفرد خارج از شهر اصفهان در 6 كيلومتري شمال شرقي اصفهان روستاي رهروان يا راهروان واقع شده است. مناره اي كه به همين نام ناميده مي شود در ميان مزارع اين روستا قرار دارد. اين منار بر روي تك پايه اي كوتاه، مربع و آجري در دو طبقه برپا شده است.اين مناره در حدود 30 متر ارتفاع دارد.از نظر قدمت سال ساخت آن دقيقاً معلوم نيست. اما بررسيهاي محققين و كارشناسان،‌ تاريخ بناي آن را به بعد از مناره هاي مسجدعلي و ساربان و زيار مربوط ميكند. كتيبه اي به خط نسخ به كاشيهاي آبي قسمت فوقاني مناره رهروان را تزئين كرده است.

مفاد اين كتيبه جمله (لااله الاالله، محمدرسول الله مخلصاً) مي باشد. (منبع: پورتال اصفهان)

گز

اين منار در منطقة برخوار اصفهان قرار دارد و يادگاري از دوران سلاجقه است كه در قرن ششم ساخته شده است. (منبع: پورتال اصفهان)

کلیسا ها، آتشکده ها و کنیسا ها

آتشگاه

خيابان آتشگاه در 8 كيلومتري غرب اصفهان در بالاي كوه ويرانه آتشكده وجود دارد كه مربوط به دوره ساسانيان است
قديمي ترين اثري كه هم اينك از گذشته هاي دور اصفهان در اين شهر وجود دارد بنائي موسوم به آتشگاه است كه در جاده اصفهان به نجف آباد در نزديكي منارجنبان برفراز يك تپه سنگي قرار گرفته است.
اكثر مورخين اسلامي از جمله ابن خردادبه و حمداله مستوفي و ابن حوقل از اين بنا نام برده و آن را آتشكده معرفي كرده اند و دانشمندان خارجي نيز درباره آتشگاه پژوهش و بررسي كرده اند كه از جمله آنها ماكسيم سيرو و آندره گدار فرانسوي هستند.
آنچه مهم است خشتهاي تشکيل دهنده ويرانه هاي فعلي آتشگاه است که از نظر اندازه کمتر اثري داراي اينچنين خشت هائي است که به گفته کارشناسان اين خشت ها از ملات همراه گل با ريگ ريزه هائي است که ني هاي حاشيه زاينده رود را نيز به آن اضافه مي کرده اند تا استحکام بيشتري داشته باشد. بررسي دانشمندان نشان مي دهد وجود کوه آتشگاه در جلگه مسطح ماربين و ساختماني که برفراز آن ساخته شده و همچنين همجواري يکي از روستاهاي بسيار قديمي اصفهان با آن (يعني سده قديم و خميني شهر امروز) قديمي ترين مراکز اجتماع انسانها را در حول و حوش اين تپه قديمي تأئيد مي کند.
زمان ساخت بنا را قديم تر از عصر ساسانيان مي دانند.
از آنجا که سازه بناي آتشگاه از خشت و گل است طبعاً در برابر عوارض طبيعي آسيب پذير بوده و دچار ضايعات فراواني شده است که عمليات استحکام بخشي و مرمتي بر روي آن انجام شده است. (منبع: پورتال اصفهان)

آتشگاه باستانی نیاسر

آتشكده نياسر بر فراز كوهسار كركس بيش از 1800 سال است كه زيباترين و كامل‌ترين آتشكده با ساختار گنبدي را از دوران ساساني فراروي ما به تماشا گذاشته است. اين ساختار به دستور اردشير بابكان، بنيانگذار سلسله ساسانيان پايه‌گذاري شده است.
آتشكده‌اي باستاني كه از سنگ‌ و گچ ساخته شده است. به گزارش ميراث خبر،‌ سنگ‌هاي به‌كار رفته در قوس‌ها (كمانه‌ها) و در بخش‌هاي بالايي مربعي شكل و به شكل آجرهاي بزرگي تراشيده شده و بخش‌هاي زيرين ساختار با گچ پوشيده شده است. در گذشته تمامي ديوارهاي پيرامون آتشكده با كنده‌كاري‌هاي گچي تزيين شده بود.
البته گنبد آتشكده در گذشته، با فرم‌گنبدهاي اسلامي دوباره بازسازي شده و به پندار دانشمند فرانسوي «آندره گدار» گنبد اصلي به شكل تخم مرغ بوده است.
آتشكده در بلنداي كوه مي‌درخشد، از اين رو آتش آن از دور ديده مي‌شده و راهنماي راهيان و رهگذران بوده. جاي گرفتن در بلنداي كوه همچنين به اين ساختار نقشي نمادين داده و در بخش ميانه چارتاقي آتشكده، گودالي وجود دارد كه محل افروختن آتش بوده است.
اما نكته جالب توجه در ساختار اين آتشكده آن است كه برخي سنگ‌هاي به‌كار رفته در ساختمان، برش كهن‌تر و متفاوتي نسبت به بقيه دارند. اين سنگ‌ها از غاري دست‌ساز كه در بخش جنوبي آتشكده وجود دارد، به دست آمده كه نشانگر پيشينه بيشتر اين غار دست‌‌كند نسبت به آتشكده است. (منبع: پورتال اصفهان)



کلیسای وانک

معروف به: سن سو و دوآمناپر كيچ
موقعیت: چهارراه حكيم نظامي خيابان نظر شرقي
سال تاسيس: 1065 هجري مطابق با 1654 ميلادي
بزرگترين و زيباترين كليساي جلفاي اصفهان است
از نظر طلاكاري سقف و سطح داخل گنبد و نقاشي هاي تاريخي از زيباترين كليساهاي جلفاي اصفهان است
داخل كليسا و تمام ديوارهاي اطراف و جوانب آن از تزئينات نقاشي رنگ و روغن و آب طلا به سبك ايراني و تصاويري از زندگي حضرت مسيح (ع) متاثر از نقاشي ايتاليايي تزئين شده است.
برج ناقوس روبروي در اصلي كليسا به سبك ايراني است و در زمان شاه سلطان حسين ساخته شده است.
اين کليسا به نامهای سن سور و آمنا پرکيچ نيز ناميده می شود بزرگترين کليسای جلفا است. اين کليسای با شکوه در سال 1015 هجری قمری برابر 1605 ميلادی در اراضی باغ زرشک احداث شد و پس از 50 سال در سال 1065 هجری قمری برابر 1655 ميلادی توسعه يافت و به صورت امروز در آمد. اين کليسا دارای گنبدی عظيم و ديوارهای رفيع و طاقهای بلند و زيباست که در حال حاضر محل اقامت خليفه ارامنه ايران و هندوستان می باشد.
ساختمان نماز خانه كليسا:
نماز خانه اصلی کليسا که به شکل متوازی الاضلاع است شامل دو قسمت چهارگوش است که قسمت اول شبستان بنا و قسمت دوم که زير گنبد خانه است محل اجرای مراسم و سرودهای مذهبی است. ازاره های ديوارهای نماز خانه را کاشی های خشتی چند رنگ فرا گرفته است. در قسمتهای بالای ازاره تصاويربسيار زيبائی نقاشی شده اند که از کتب مقدس الهام گرفته شده و تمامی سطح فضای گنبد را تزئين کرده است.
دور تا دور گنبد داستان خلقت آدم و حوا است که بوسيله نقاشان ارمنی ترسيم شده اند. بر محراب بسيار زيبای کليسا نيز تصاويری از جمله تصوير حضرت مسيح (ع) نقاشی شده است. نمای خارجی گنبد کليسا بدون تزئينات کاشيکاری است و با آجر ساده پوشانده شده است.
در گوشه حيات کليسا برج ناقوس زيبا و بزرگی ساخته شده که بر چهار ستون سنگی استوار است. در گوشه ديگری از اين حياط و روبروی برج ناقوس ستون بلندی از سنگ يادبود 1/5 ميليون نفر ارمنی ساخته شده که در سال 1915 ميلادی قتل عام شده اند. در صحن حياط کليسا چند نفر از ارامنه مشهور از جمله چند اسقف اعظم و نمايندگان سياسی کشورهای اروپايی که در اصفهان در گذشته اند به خاک سپرده شده اند.
کليسای وانک دارای تأسيسات مختلفی مانند موزه و کتابخانه است. موزه کليسا در سال 1322 هجری قمری برابر با 1905 ميلادی ساخته شد. اشيائی که در سالن های آن به معرض تماشای بازديد کنندگان گذاشته شده اند شامل تابلوهای نقاشی کار نقاشان اروپائی است که به کليسا اهداء کرده اند. تعدادی کتب خطی نفيس نيز در اين موزه نگهداری می شوند.
از جمله مجموعه های نفيس اين موزه فرامينی است که در طول تاريخ صفويه به بعد سلاطين و حکام ايران درباره ارامنه صادر کرده اند. اين فرامين از نظر بررسی تاريخ ارامنه بسيار مهم و قابل ملاحظه بوده و در عداد منابع قابل اعتماد به شمار می روند.
از ديگر تأسيسات کليسا چاپخانه است. اين چاپخانه که به سعی و کوشش و ابتکار پيشوای ارامنه آن روزگار به نام خاچاطور کساراتسی GZARATSSY در جلفا تأسيس شده بود در سال 1636 ميلادی به عنوان اولين چاپخانه شروع به کار کرد و نخستين کتابی که به وسيله آن به چاپ رسيد زبور داوود بود که از اين کتاب فقط يک نسخه در دنيا موجود است و آن نيز در شهر آکسفورد انگلستان نگهداری می شود. تصوير اين کتاب در موزه کليسا در معرض بازديد عموم است. کتابخانه کليسای وانک نيز با 000/25 جلد کتاب به عنوان يکی از بهترين منابع مورد استفاده محققين و پژوهشگران ارمنی و ساير اديان قرار میگيرد.(منبع: پورتال اصفهان)

کلیسای مریم

کلیسای مریم در محوطه‌ی میدان بزرگ جلفا روبروی کلیسای بيت اللحم ساخته شده است .
اولین ساختمان این کلیسا در سال 1610 ساخته می‌شود که بعد از آن در سال هزار و ششصد و سیزده کاملاٌ ساخته می‌شود این کلیسا در سال هزار و ششصد و شصت و شش با نقاشی مزین می‌شود و کاشیهای دیوارهای آن بین سالهای هزار و ششصد و پنجاه و یک و هزار و ششصد و شصت و شش به تدریج نصب می‌شود این کلیسا بدون ستون برپا شده است .
این کلیسا دارای نقاشی‌های زیبایی است که بر دیوارهای نمازخانه نقش بسته‌اند در دیوارهای شمالی و جنوبی دو تابلوی رنگ روغن روی بوم وجود دارد اثر یک هنرمند ماهر ونیزی که توسط آقای گراک هدیه شده است که متعلق به سیصد سال پیش هستند .
چون این کلیسا به نام حضرت مریم نام نهاده شده زنها با علاقه‌ی بیشتری به این کلیسا می‌رفتند در قدیم روزهای چهارشنبه دختران و زنها گروه گروه از محله‌های جلفا به این کلیسا می‌رفتند و چهارشنبه‌ی قبل از عید پاک بعضی‌ها پابرهنه به این کلیسا می‌آمدند تا با خوشحالی و شادی حضرت مریم شریک شوند و او را به خاطر قیام حضرت مسیح بشارت دهند .
در قسمت شمالی محوطه‌ی کلیسا کلیساهای کوچکی به نام هاکوب مقدس وجود دارد که خیلی پیشتر از بنای اصلی کلیسا ساخته شده بود تا مردم در آن محل به دعا و نیایش بپردازند .
کلیسای مریم تا سال 1848 به جای ناقوس ، تخته‌ای داشت که از آن استفاده می‌شد ولی در همین سال یعنی هزار و هشتصد و چهل و هشت کشیش بارسق گالستانیان به هنگام بازگشت از هند با خود ناقوسی به جلفا می‌آورد و به جای ناقوس تخته‌ای نصب می‌کند .
محوطه‌ی این کلیسا بعد از کلیسای وانک بزرگترین محوطه را داراست و مراسم بیشتری در این کلیسا برگزار می‌شود .
این کلیسا دارای دو در ورودی است در شرقی و غربی که بیشتر از در غربی آن استفاده می‌شود در غربی دقیقاٌ روبروی در شرقی کلیسای بيت اللحم باز می‌شود .
کتيبه سردر اين کليسا حاوی تاريخ 1627 ميلادی برابر با 1036 هجری قمری است سازنده اين کليسا خواجه آوديک است که در کليسا مدفون می باشد. (منبع: پورتال اصفهان)

کلیسای بیت اللحم

از مهمترين كليساهاي تاريخي جلفا در دوره شاه عباس مي‌باشد. اين كليسا در ميدان جلفا و خيابان نظر واقع شده و آن را يكي از تجّار ارمني به نام «خواجه پطرس» با سرمايه خود ساخته است. در داخل آن تزئينات زيبايي اعم از تابلو نقاشي زندگاني حضرت مسيح و نقاشيهاي ديگر وجود دارد.
سقف آن مذهّب و گنبد جالب آن تماشايي است. سردر کليسا کتيبه ای دارد که سال 1627 ميلادی برابر با 1036 هجری را نشان می دهد. تزئينات طلاکاری کليسای بيت اللحم بسيار زيبا و جالب توجه است. (منبع: پورتال اصفهان)

کلیسای یاکوب مقدس

قديمترين كليسا در جلفا كليساي يعقوب مقدّس (هاكوپ) است كه در گوشة شمال غربي صحن فعلي كليساي مريم ساخته شده، تاريخ ساختمان آن را سال 1056 ارمني مشخص نموده‌اند (جهت تبديل سال ارمني به ميلادي بايد551 سال به آن اضافه كرد. يعني در واقع تاريخ ارمني 551 سال، كمتر از تاريخ ميلادي است.)
بعد از كليساي «هاكوپ» قديمي‌ترين كليساي جلفا كليساي «گيورك» است كه در خيابان حكيم‌نظامي قرار دارد، داخل اين كليسا بسيار ساده است و فقط يك تابلو نقاشي نفيس در قسمت محراب آن نصب شده. اهميت اين كليسا از آن جهت است كه پانزده قطعه از سنگهاي كليساي قديمي «اجميازين» ارمنستان را ارمنيان با خود حمل كرده و بعضي از آنها را در اين كليسا نصب كرده‌اند، اين كليسا يكي از اماكن مقدّسه به شمار مي‌رود.كليساي مريم: ارمنيان جلفا كليساي اوليه خود به نام هاكوپ را كه بسيار كوچك بود وسعت داده و كليساي بزرگتري به نام مريم در آنجا بنا كردند. داخل اين كليسا داراي تزئينات نقاشي و تابلوهاي مذهبي است كه روي ديوارهاي گچي نقاشي شده و داراي كتيبة تاريخي معروفي است. باني آن را يك بازرگان ارمني به نام «خواجه آوديك» معرفي كرده‌اند. او اين كليسا را با چراغها و قنديلهاي زرّين و سيمين و تابلوهاي نقاشي گرانبها و تزئينات ديگر، تماماً با هزينه شخصي ساخته است. خواجه آوديك از تجّار معروف ابريشم در زمان شاه عباس اول بوده است. (منبع: پورتال اصفهان)

گیورک

مردم جلفا اين کليسا را (غريب) می نامند سال ساخت اين کليسا 1131 هجری قمری است.(منبع: پورتال اصفهان)

سن استپانوس

در کوچه هاکوپجان واقع شده و سال ساخت آن 1714 ميلادی است.(منبع: پورتال اصفهان)

کلیسای یوحنا

واقع در محله چهارسوق که سال ساخت آن 1621 ميلادی است.(منبع: پورتال اصفهان)

کلیسای گریگو

واقع در ميدان کوچک که سال ساخت آن 1659 ميلادی است.(منبع: پورتال اصفهان)

کلیسای سرکیس

واقع در محله ايروان به سال 1659 ساخته شده است.(منبع: پورتال اصفهان)

کلیسای نرسس

واقع در محله ايروان به سال 1659 ساخته شده است.(منبع: پورتال اصفهان)

کنیسه ها

قديميترين كنيسه اي كه در اصفهان وجود دارد (كنيسه عمو شعيا) در محله جوباره است كه از لحاظ هنري، هيچگونه تزئيناتي ندارد و فاقد جنبه هاي معماري جالب توجه است.
به نوشته دكتر هنرفر يهوديان اصفهان (در سال 1350 شمسي) 20 كنيسه داشته اند كه دو كنيسه در محله دردشت يك كنيسه در محله گلبهار، شانزده كنيسه در محله جوباره و يك كنيسه نيز در فلكه شاه عباس (فلسطين امروز).
يكي از محققين كليمي تعداد كنيسه هاي اصفهان را 12 عدد ذكر كرده اند. به گفته اين پژوهشگر معماري اين كنيسه ها كاملاً مشابه با كليساي ارامنه است. با اين تفاوت كه كنيسه ها هيچگونه تزئينات داخلي ندارند. علت نيز اين است كه يهوديان تصاوير انسان را بر ديوار رسم نمي كنند. از نقطه نظر نوع شناسي، ساختمان هاي كنيسه ها، غربي - شرقي بوده و بيشتر آنها مربوط به دوران قاجار هستند. كنيسه ها از نظر تزئينات داراي كاربندي تصوير سازي هستند. اين كنيسه ها فاقد سكوهائي هستند كه مراسم مذهبي روي آنها انجام مي شده است. در حال حاضر، كنيسه هاي يهوديان اصفهان عبارتند از:
كنيسه ملايعقوب - كنيسه ملانيسان- كنيسه ملاربيع- كنيسه بزرگ- كنيسه كوچك- كنيسه كلي- كنيسه گلبهار- كنيسه اتحاد- كنيسه دكتر داوود و ...
نزديكترين كنيسه يهوديان به محله مسلمان نشين در كوچه اي به نام كوچه (پيريالاندوز) واقع شده است. اين كنيسه كه بنائي ساده است داراي گنبدي است كه بالاي گنبد نورگيري تعبيه شده است اين ساختمان از خارج كاملاً ساده و بي پيرايه است.
ذكر اين نكته مناسب است كه در حال حاضر يهوديان اصفهان در محلات ديگر نيز ساكن هستند و از نظر زندگي با مسلمانان هيچگونه تفاوتي ندارند.
به تازگی هفت کنیسه در اصفهان در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. (منبع: پورتال اصفهان)

مدارس قدیمی

آقا کافور

مدرسه آقا كافور يكي ديگر از آثار دوران شاه عباس دوم مي باشد كه بوسيله آقاكافور يكي از خواجه هاي حرم شاه عباس در مجاورت بازار توپچي باشي و محمد امين ساخته شد.
به نوشته مؤلف كتاب "گنجينه آثار تاريخي" از اين مدرسه جز كتيبه سر در آن كه بر يك لوح سنگ مرمري نوشته شده و در يكي از غرفه هاي مسجد خان نگاهداري مي شود اثري بر جاي نمانده است. در اين كتيبه نفيس كه به خط بسيار زيباي نستعليق برجسته بر سنگ مرمر حجاري شده به نام شاه عباس دوم صفوي اشاره شده، اما آقا كافور، را حاجي كافور نوشته شده است. نويسنده اين كتيبه محمدرضا امامي و تاريخ آن 1069 هجري قمري است. (منبع: پورتال اصفهان)

جده بزرگ

در بازار بزرگ اصفهان و در نزديكي بازار زرگرها دو مدرسه از زمان شاه عباس دوم باقي مانده كه از مدارس بزرگ و باشكوه دوران صفوي است. اين دو مدرسه در طول دهها سال حيات خود، دانشمندان و روحانيون برجسته اي را در خود پرورش داده اند. اين دو مدرسه به جده بزرگ و جده كوچك معروف هستند.
مدرسه جده بزرگ كه در دو طبقه ساخته شده در بازار اصلي اصفهان واقع است و نهر آبي از ميان آن مي گذرد. وجه تسميه آن به اين علت است كه جده بزرگ شاه عباس آن را ساخته است. كتيبه اي كه در سر در مدرسه است با خط ثلث با كاشي معرق بر زمينه كاشي لاجوردي است. تاريخ از 1058 هجري قمري و خطاط آن محمدرضا امامي است.
در اين كتيبه به نام شاه عباس دوم و جده او اشاره شده است. تزئينات داخل مدرسه جده بزرگ كاشيكاري است. در ضلع شرقي صحن مدرسه لوحه كوچكي است كه با خط نستعليق مشكي تاريخ تعمير مدرسه را به سال 1334 ذكر كرده است. (منبع: پورتال اصفهان)

مدرسه امامی

مدرسه امامي از مدارس بسيار قديمي و زيبا و معروف اصفهان است كه در مجاورت مقبره بابا قاسم واقع شده است. ساختمان بنا دو طبقه است كه با نقشه چهار ايواني براي سكونت و درس طلاب علوم ديني ساخته شده است. مدرسه امامي داراي تزئينات كاشيكاري بسيار زيبا است و قسمت هائي از ايوان و طاقهاي آن با كاشي هاي معرّق و 7 رنگ پوشانده شده است.
اين مدرسه با نقشه 4 ايواني ساخته شده كه اين ايوان هاي 4 گانه با كتيبه هائي به خط بنائي تزئين شده است. اين كتيبه ها شامل سوره هائي از قرآن مجيد، مطالبي درباره اصحاب حضرت رسول (ص) و احاديث مذهبي است. مهمترين بخش اين مدرسه از نظر كاشيكاري، ايوان و گنبد جنوبي آن است. نام كاشيكار اين قسمت، شيخ محمد عمر نوشته شده است. محراب مدرسه زيباترين بخش اين بنا را تشكيل مي داده كه با كاشي هاي رنگي تزئين شده بود. كه در حال حاضر در مدرسه نيست. اين مدرسه به نام مدرسه بابا قاسم و اماميه نيز ناميده مي شود.باباقاسم يكي از عرفاي اصفهان بود كه يكي از مريدان او اين مدرسه را براي تدريس او ساخت. (منبع: پورتال اصفهان)

جده کوچک

مدرسه جده كوچك در بازار بزرگ اصفهان واقع شده است. اين محل به نام (بازار قهوه كاشي ها) معروف است. همانگونه كه از نام اين مدرسه مشخص مي شود جده كوچك شاه عباس دوم باني آن بوده است. كتيبه بزرگي كه بر يك لوح سنگ مرمر بر ديوار يكي از غرفه هاي شمالي مدرسه نصب شده است و با خط ثلث برجسته تاريخ 1057 هجري قمري را نشان مي دهد بيانگر اين مطلب است كه جده شاه عباس دوم به نام (دلارام خانم) باني ساختمان اين مدرسه بوده است. عمارت مدرسه جده كوچك دو طبقه است و حجره ها مخصوص اقامت طلاب علوم ديني است.
پشت بغل هاي نماي اطراف سر در اين ساختمان تزئينات كاشيكاري دارد. كتيبه اي كه به خط ثلث سفيد معرق بر زمينه كاشيكاري لاجوردي رنگ به تاريخ 1056 هجري قمري نوشته شده به نام شاه عباس دوم و پدر او شاه صفي اشاره كرده است. اين كتيبه را محمدرضا امامي خوشنويس مشهور عصر صفوي نوشته است. مدرسه جده كوچك از مدارس بسيار نفيس اصفهان است كه از مدرسه جده بزرگ مساحت بيشتري دارد. (منبع: پورتال اصفهان)

جلالیه

مدرسه جلاليه در اواخر عصر صفوي در زمان شاه سلطان حسين به سال 1114 هجري قمري بنا گرديده است. اين مدرسه كه به وسيله جلال الدين محمد حكيم (طبيب شاه سلطان حسين) ساخته شده در محله احمد آباد واقع شده است.
كتيبه سردر مدرسه جلاليه سال 1114 هجري قمري را بيان مي دارد اما برخي از محققين سال اتمام بنا را 1115 هجري قمري ذكر مي كنند. مدرسه جلاليه با دو ايوان در شمال و جنوب و حجره هائي كه در جناح هاي ساختمان انسجام يافته اند با كتيبه هائي كه با خط ثلث و كوفي نوشته شده اند و تزئينات كاشيكاري و معقلي و مقرنس كاري و گچبري در عداد بناهاي جالب توجه اواخر دوره صفويه به حساب مي آيد. در ايوان شمالي مدرسه جلاليه باني مدرسه (جلال الدين محمد حكيم) دفن شده است. (منبع: پورتال اصفهان)

سلیمانیه

در گوشه جنوب غربي مسجد امام مدرسه سليمانيه واقع شده است. اين مدرسه قرينه مدرسه (ناصري) و برخلاف آن فاقد حجره براي طلاب است. اين مدرسه با يك در ورودي به خارج از مدرسه و مسجد راه دارد. اين در ورودي كه به كوچه پشت مسجد باز مي شود داراي كتيبه اي است كه به خط ثلث سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي نوشته شده است. خطاط اين كتيبه محمدرضا امامي و تاريخ آن 1078 هجري قمري است. در اين كتبيه به سلطنت شاه سليمان اشاره شده است. در يكي از دو مدخلي كه مدرسه را به صحن مسجد وصل مي كند دو لوح سنگي از زمان فتحعليشاه قاجار به سال 1212 و ناصرالدين شاه قاجار به سال 1268 هجري قمري است.
سنگ شاخص معروف مسجد كه محاسبه و نصب آن بوسيله شيخ بهائي دانشمند بزرگ عصر صفويه صورت گرفته است در قسمت پايين يكي از جرزهاي صحن اين مدرسه تعبيه شده است. مدرسه سليمانيه به شيوه دو ايوانه ساخته شده كه يكي در جنوب غربي و ديگري در شمال شرقي مدرسه واقع شده است. تزئينات مدرسه عبارتند از كاشيكاري، مقرنس كاري، حجاري و كتيبه كه به بهترين شيوه در اين مدرسه انجام شده اند. (منبع: پورتال اصفهان)

شفیعیه

در گوشه جنوب غربي مسجد امام مدرسه سليمانيه واقع شده است. اين مدرسه قرينه مدرسه (ناصري) و برخلاف آن فاقد حجره براي طلاب است. اين مدرسه با يك در ورودي به خارج از مدرسه و مسجد راه دارد. اين در ورودي كه به كوچه پشت مسجد باز مي شود داراي كتيبه اي است كه به خط ثلث سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي نوشته شده است. خطاط اين كتيبه محمدرضا امامي و تاريخ آن 1078 هجري قمري است. در اين كتبيه به سلطنت شاه سليمان اشاره شده است. در يكي از دو مدخلي كه مدرسه را به صحن مسجد وصل مي كند دو لوح سنگي از زمان فتحعليشاه قاجار به سال 1212 و ناصرالدين شاه قاجار به سال 1268 هجري قمري است.

سنگ شاخص معروف مسجد كه محاسبه و نصب آن بوسيله شيخ بهائي دانشمند بزرگ عصر صفويه صورت گرفته است در قسمت پايين يكي از جرزهاي صحن اين مدرسه تعبيه شده است. مدرسه سليمانيه به شيوه دو ايوانه ساخته شده كه يكي در جنوب غربي و ديگري در شمال شرقي مدرسه واقع شده است. تزئينات مدرسه عبارتند از كاشيكاري، مقرنس كاري، حجاري و كتيبه كه به بهترين شيوه در اين مدرسه انجام شده اند. (منبع: پورتال اصفهان)

صدر بازار

يكي از آثار بسيار نفيس و مشهور دوران قاجار در اصفهان مدرسه صدر است كه در بازار بزرگ اصفهان واقع شده است. اين مدرسه كه از زمان احداث تا كنون پيوسته دائر بوده و در هر زمان محل تدريس علماء و دانشمندان طراز اول اسلام بوده است. از آثار مرحوم حاج محمد حسين خان صدر اصفهاني است.
صدر اصفهاني از رجال بزرگ و نيكنام اوائل عصر قاجار است كه در زمان حكومت اصفهان و در دوراني كه صدر اعظم ايران بود به دليل علاقه بسيار به شهر اصفهان و ميراث هاي فرهنگي علاوه بر تعمير و مرمت بناهاي زمان صفويه و نجات بسياري از آنها از انهدام و نابودي قطعي؛ در اصفهان آثاري ساخت كه يكي از آنها به مدرسه صدر بازار معروف است.
ساختمان مدرسه و تزئينات نماي خارجي مدرسه به علت فوت مرحوم صدر ناتمام مانده است اما پس از اتمام به دليل وجود درختان سر به فلك كشيده و ساختمان جالب، پيوسته در بين طلاب طرفداران فراوان داشته است.
در قسمت فوقاني سر در مدرسه صدر با خط نستعليق سفيد بر زمينه مشكي معرق جمله "بسم الله الرحمن الرحيم" و عبارات ديگر مذهبي نوشته شده است. خطاط اين كتيبه عبدالجواد خطيب است. در سر در مدرسه نيز اشعاري به خط نستعليق سفيد بر زمينه مشكي معرق نوشته شده كه تاريخ آن 1342 هجري قمري است. سراينده اين اشعار مرحوم جلال همائي است. بر سنگاب نفيس و زيباي مدرسه نيز كتيبه اي به خط نستعليق برجسته با تاريخ 1275 هجري قمري وجود دارد كه برآن نام واقف سنگاب نوشته شده است. در سر در كتابخانه نيز با خط نستعليق سفيد بر زمينه كاشي خشت لاجوردي نام باني كتابخانه، آيت اله خراساني و تاريخ 1364 هجري قمري نوشته شده است.
علاوه بر آن، اشعاري اثر طبع مرحوم جلال همائي و نام استاد كاشي ساز آن نوشته شده است. آنچه مدرسه صدر را در عداد مدارس معروف اصفهان معرفي مي كند علاوه بر معماري زيباي دوران قاجار وجود دانشمندان بزرگي همچون مرحوم جهانگيرخان قشقايي و آيت اله دهكردي و آيت اله شمس آبادي و ديگر روحانيون برجسته اي است كه در اين نهاد عظيم ديني و فرهنگي به تدريس اشتغال داشته اند. ذكر اين نكته مناسب است كه مدرسه صدر در زماني در اصفهان ساخته شد كه شهر اصفهان پس از حملات افعانها و تغيير پايتخت از عظمت دوران صفوي عاري گرديده بود بطوري كه ساخت مساجدي همچون مسجد سيد و مسجد حاج محمد جعفر آباده اي و مدارسي مانند مدرسه صدر شروع مجدد عظمت اصفهان به شمار مي رود. (منبع: پورتال اصفهان)

مدرسه کاسه گران

مدرسه كاسه گران از بناهائي است كه در آخرين سال سلطنت شاه سليمان و آغاز حكومت شاه سلطان حسين صفوي در نزديك مسجد جامع اصفهان در بازار ساخته شد، باني مدرسه اميرمحمد مهدي حكيم اردستاني است. مدرسه كاسه گران در دو طبقه و بصورت دو ايوان در جناح هاي شمال شرقي و جنوب غربي ساخته شده است. حجره ها در يك حياط مركزي به شكل 8 گوش نامنظم ساخته شده اند.
كتيبه سر در مدرسه به خط ثلث با كاشي سفيد معرق بر زمينه لاجوردي به تاريخ 1105 هجري قمري به قلم "عبدالله رجال" است. در اين كتيبه به نام شاه سليمان صفوي و حكيم الملك اردستاني اشاره شده است. بر سكوهاي طرفين سر در مدرسه نيز با خط بنائي آيات قرآن به تاريخ 1103 هجري قمري نوشته شده است. در اشكال مربع طرفين سر در مدرسه هم،‌ با خط نستعليق و خط بنائي و خط ثلث ضمن اشعاري نام " محمد مومن بنا اصفهاني" و"محمد ابراهيم اصفهاني" با تاريخ 1103 نوشته شده است.
در اطراف ايوان شمالي مدرسه كاسه گران كتيبه اي به خط ثلث سفيد بر روي زمينه قهوه اي گچبري شده است. اين كتيبه طولاني كه روايتي از حضرت رسول (ص) است به خط جعفر بن عبدالله نوشته شده است. تاريخ اين كتيبه نيز 1103 هجري قمري است.
در اطراف سردر داخلي مدرسه كاسه گران كتيبه اي بصورت قرينه كتيبه ايوان شمالي وجود دارد كه آن نيز ثلث لاجوردي بر زمينه سفيد نوشته شده است. به نوشته منابع و مآخذ مختلف، حكيم الملك اردستاني كه از اطباء حاذق بوده است به هندوستان رفته و پس از مدتي به ايران مراجعت مي نمايد و بناي مدرسه را آغاز مي كند. بنابراين اين مدرسه در ابتدا شمسيه و سپس به حكيميه معروف مي شود.
به هرحال مدرسه كاسه گران به دليل در برداشتن تزئينات گچبري و خطوط بنائي در عداد آثار بسيار زيباي دوره صفويه به شمار مي آيد.(منبع: پورتال اصفهان)

ملاعبدالله

در ابتداي بازار قيصريه و در زير چهارسوي زيبايي كه در دوران صفويه چهارسوي شاه ناميده مي شد مدرسه ملاعبدالله قرار دارد. اين مدرسه به دستور شاه عباس اول صفوي ساخته شد و به تدريس حاج ملا عبدالله شوشتري كه يكي از روحانيون برجسته آن عهد بود اختصاص يافت.
مدرسه ملاعبدالله در دو طبقه ساخته شده كه در هر دو طبقه حجره هاي طلاب واقع شده اند. پشت بغل هاي بالا و پايين مدرسه با تزئينات كاشيكاري معّرق آراسته شده اند. مدرسه ملاعبدالله تاريخ ساخت مشخص ندارد،‌ اما با توجه به نحوه كاشيكاري معرق و منابع و مآخذ موجود قطعاً در زمان شاه عباس اول ساخته شده است.
در ايوان جنوبي مدرسه لوحي از سنگ پارسي نصب شده كه به خط نستعليق برجسته به تاريخ 1088 هجري قمري نوشته شده است. مفاد اين كتيبه حاكي از اين است كه شخص نيكوكاري موقوفاتي براي مدرسه تعيين كرده است. كتيبه سر در مدرسه ملاعبدالله نيز به خط ثلث سفيد بر كاشي خشت لاجوردي مورخ به سال 1218 هجري قمري است.
در اين كتيبه به تعميراتي اشاره شده است كه در زمان حكمراني محمدحسين خان صدر اصفهاني بر اصفهان در اين مدرسه انجام گرفته است. مدرسه ملاعبدالله درزمان حيات ملاعبدالله از مدارس پر رونق و باشكوه اصفهان بوده كه بسياري از دانشمندان و روحانيون برجسته اصفهان از آن فارغ التحصيل شده اند. (منبع: پورتال اصفهان)

میرزا حسین

يكي از مدارس قديمي اصفهان مدرسه ميرزا حسين است. اين مدرسه كه در نزديكي مسجد سيد و در محله بيد آباد واقع شده از آثاري است كه در زمان شاه سليمان صفوي ساخته شده است.
سال ساخت مدرسه به موجب كتيبه سردر، سال 1099 هجري قمري است. اين كتيبه كه به خط نستعليق سفيد بر زمينه كاشي خشت لاجوردي است حاوي اشعاري است كه مصراع آخر آن سال 1099 هجري را بيان مي دارد. در اين اشعار به نام باني مدرسه و شاه سليمان صفوي اشاره شده است. سنگاب نفيس مدرسه نيز به خط نستعليق برجسته بر سنگ پارسي تاريخ 1275 هجري قمري (زمان سلطنت ناصرالدين شاه قاجار) را با نام نويسنده برخود دارد. مدرسه ميرزا حسين 4 ايوانه است و حجرات طلاب در يك طبقه ساخته شده اند.(منبع: پورتال اصفهان)

ناصری یا مدرسه عباسی

در گوشه جنوب شرقي مسجد اما (مسجد شاه) مدرسه اي است كه بناي آن را به اواخر دوره شاه عباس اول يا اوائل دوره شاه صفي نسبت مي دهند. اما با توجه به كتيبه هائي كه به دست آمده است تزئينات كاشيكاري و كتيبه هاي مدرسه مربوط به زمان شاه عباس دوم است.
در ايوان جنوبي مدرسه ناصري كتيبه هائي است كه يكي از آنها به خط ثلث مشكي بر زمينه زرد به قلم محمدرضا امامي، صلوات بر 14 معصوم را با امضاء محمدرضا امامي و تاريخ 1077 هجري برخود دارد. در اطراف محراب اين ايوان نيز آيات قرآن با همان تاريخ و امضاء همان خطاط آمده است.
كتيبه داخل محراب در زمان سلطنت شاه سليمان صفوي به خط ثلث سفيد بر روي زمينه كاشي لاجوردي نوشته شده است. اين كتيبه شامل رواياتي از حضرت رسول (ص) با تاريخ 1095 و امضاء محمد حسن امامي است. علت اينكه اين مدرسه را ناصري هم مي نامند اين است كه در زمان سلطنت ناصرالدين شاه قاجار تعمير و مرمت شده است. اين مدرسه داراي حجره هائي است كه در ضلع جنوب شرقي مدرسه قرار دارند. مدرسه داراي دو ايوان در شمال شرقي و جنوب غربي است. تزئينات به كار رفته در مدرسه كاشيكاري، مقرنس كاري، حجاري و خط نوشته است. (منبع: پورتال اصفهان)

نیم آورد

يكي از مدارس قديمي اصفهان مدرسه نيم آورد است كه در بازار اصفهان و در يكي ار محلات شهر كه به همين نام معروف است قرار دارد. وجه تسميه مدرسه دقيقاً معلوم نيست اما آنچه مسلم است اينكه اين مدرسه را يكي از زنان نيكوكار زمان شاه سلطان حسين صفوي به نام زينب بيگم در سال 1117 بنا كرده است. اين زن همسر حكيم الملك اردستاني باني مدرسه كاسه گران بوده است.
مدرسه نيم آورد به صورت 4 ايوانه بنا شده و از نظر تزئينات كاشيكاري و گچبري بي نظير است. كتيبه سردر مدرسه نيم آورد به خط ثلث سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي شامل آيات قرآني است. تاريخ اين كتيبه 1349 هجري قمري است و به نظر محققين از بناي ديگر به اين مدرسه منتقل شده است. خطوط بنائي موجود در سردر مدرسه نيز شامل آياتي از قرآن و احاديث است. در داخل مدرسه نيم آورد نيز قطارهاي گچبري به خط نستعليق مشكي اشعاري نوشته شده كه كاتب آنها ابوالفتوح گلستانه است.
مدرسه نيم آورد علاوه بر شهرتي كه از نظر تزئيناتي دارد به لحاظ وجود بزرگان و علماء و فضلائي نام آور است كه در طول دهها سال در آن به كسب علم و يا تدريس مشغول بوده اند. بطوري كه مدرسه نيم آورد يا نم آورد اصفهان با نام بزرگاني همچون مرحومين ملاحسن نائيني و آقا سيد محمدباقر درچه اي و آقا عبدالكريم جزي و... همراه است. در زمان معاصر نيز اسوه هاي علم و دانش همچون آيت الله بروجردي و مرحوم جلال همائي در اين مدرسه حجره داشته اند و سالها در اين مكان به كسب علم و دانش مشغول بوده اند. (منبع: پورتال اصفهان)

جاذبه های طبیعی اصفهان

جاذبه های طبیعی

غار فریدون

در 18 كيلومتري باختري پيكان در كوههاي آن منطقه غاري وجود دارد كه مردم به آن غار فريدون ميگويند و روزگاري فريدون پيشدادي از دست ضحاك بيدادگر در كوهها پنهان بوده و چندگاهي نيز در اين غار زندگي ميكرده است. در درون غار تونلي به دست مردمان باستان كنده شده كه با ابزارهاي امروزي نيز كندن آن دشوار است رفت و آمد به درون اين غار بدون طناب و ابزار كوهنوردي دشوار است و كساني كه ميخواهند از غار بازديد كنند بايستي وسايل و ابزار كوهنوردي به همراه داشته باشند.(منبع: وب سایت آرمان سفر)

غار یخ

اين غار در ارتفاع 3850 متري كوه دنا مابين دو قلة معروف به نامهاي قدوس و بيژن واقع شده است و يكي از غارهاي ديدني ايران است اين غار به وسيله كوهنوردان فارس در مرداد 1346 كشف گرديده است. درون غار ستوني از يخ به ارتفاع 80 متر و قطر 14 متر ديده شده است و در انتهاي غار درياچه زيبايي مملو از قطعات يخ شناور مشاهده گرديده كه بسيار جالب است. بازديد از اين غار احتياج به وسايل فني دارد و بدون طناب ورود به اين غار غير ممكن است. (منبع: وب سایت آرمان سفر)

غار شاه قنداب

اين غار در 45 كيلومتري آباده و 35 كيلومتري رامشه در كوههاي باختري آن قرار دارد. و يكي از غارهاي جالب و ديدني ميباشد به ويژه آن كه در انتهاي آب سه ستون بسيار زيبا كه از استالاكميت تشكيل شده چندين برابر به زيبايي اين غار ميافزايد. درون غار حوضچه هاي آب فراواني ديده ميشود. طول غار در حدود 67 متر است و اين غاري است كه پايان آن تاريك و ناپيداست.(منبع: وب سایت آرمان سفر)

غار چاه وزمه ( كلهرود )

اين غار در نزديكي آبادي كلهرود در 30 كيلومتري شهر مورچه خوت اصفهان در ميان دره كم عمق در ارتفاع كوتاهي از سطح رودخانه جاي دارد. غار از يك دهليز اصلي تقريباً به طول 100 متر كه به تالار عظيمي به طول 120 متر و عرض 50 متر ميرسد، تشكيل شده است . يك شاخه باريك و ساده در انتهاي غار قرار دارد كه بايد خزيده به درون آن رفت، اين شعبه تالار و دهليز اصلي رويهم رفته به 3000 متر ميرسد كه تا قبل از كشف انتهاي غار قوري قلعه در اورامانات پاوه طولانيترين غار شناخته شده ايران به شمار ميرفت. (منبع: وب سایت آرمان سفر)

غار پلنگ

اين غار در 12 كيلومتري كمه از بخش سميرم و در جنوب شهرضا واقع است. طول غار 95 متر است و در انتهاي آن پلنگ عظيم الجثه هايي ديده ميشود.(منبع: وب سایت آرمان سفر)

غار نياسر

يك نمونه جالب از غارهاي دست كن ايران كه در نوع خود منحصر به فرد است. غار نياسر كاشان است اين غار را شايد به خاطر وجود آتشكده ساساني نياسر در نزديكي آن ساخته شده است و مربوط به دوره ساساني ميباشد.
موقعيت غار نياسر: قريه خوش منظر و بزرگ نياسر در 30 كيلومتري شمال غربي كاشان در پاية كوه نسبتاً مرتفعي ميباشد غار در دل كوه رسوبي كم ارتفاعي به نام تالار در بريدگي تندي نزديك به قله قرار گرفته است. دهانة غار به عرض 5/3 متر و ارتفاع 5/2 متر روبه شمال قراردارد. ابتداي غار تالار طبيعي كوچكي به طول 8 متر و عرض 3 متر است كه دهانه خارجي به آن پيوسته است و در انتهاي آن به ارتفاع تقريباً يك متر از سطح زمين حفره كوچك دريچه مانندي است به ابعاد 50 × 50 سانتيمتر كه در سنگ كنده شده و در واقع مدخل داخلي غار محسوب مي شود و پس از عبور از دهانه، تونل سنگي باريكي آغاز ميشود كه بايد به حالت نشسته از آن عبور كرد و به فاصله كمي، اين تونل به چاه سنگي مكعب مستطيل شكلي بر ميخورد كه عمود و به طور منظم در سنگ حفر شده و در طرفين داراي پاگيرهاي مرتبي است. عمق اين چاه زياد نيست و پس از عبور از آن مجدداً به چاه ديگري نظير اولي ميرسد كه عمق آن در حدود 6 متر است و انتهاي چاه به راهرو باريكي منتهي ميشود كه از جانب راست آن چند راه فرعي با چند چاه كم عمق قرار دارد و در سمت چپ آن چاهي به عمق 6 متر واقع است كه به دو شاخه منشعب ميشود. يكي از آنها راه باريك و دشواري است كه به خارج از غار راه دارد. اين خروجي با ارتفاع چند متر، محاذي دهانه غار مشرف به پرتگاه عميقي سر در ميآورد كه به يك سري راهروها و اتاقهاي تو در تو راه داشته است. قسمت بزرگي از اين بخش در اثر عوارض طبيعي شكسته و فرو ريخته و اينك بقايا و آثار آنها اغلب به حالت معلق در بدنه ديواره به چشم مي خورد و حتي بعضي از بالكونهاي بزرگ با پيشبندهاي ضخيم و محكم سنگ و گچي هنوز پابرجاست و قرنها جلگه شرقي نياسر را تا كاشان زير چشم دارد. عميقترين قسمت غار نياسر چاهي است به عمق 10 متر كه با استادي و مهارت عجيبي در دل سنگ حفر شده است. غار نياسر داراي سه انتهاي، سطحي، عمقي و زيرزميني است كه هر كدام از نظر موقعيت داراي ارزش خاصي است. (منبع: وب سایت آرمان سفر)

كوه صفه و چشمه هاي آن

دنباله ارتفاعات شاه كوه لنجان در جنوب اصفهان به دو رشته كوه كم ارتفاع صفه و باباسعيد متصل ميشود كه جهت آنها از جنوب به شرق است، ارتفاع كوه صفه در جنوب شهر اصفهان به 2400 متر ميرسد اين رشته كوه با تضاريس زيادي كه دارد و به علت نزديكي آن به شهر بر زيبايي موقعيت طبيعي اصفهان افزوده است در كوه صفه چشمه هاي آب طبيعي واقع شده كه از قديم شهرت داشته و تفرجگاه مردم كوهنورد و جوانهاي علاقه مند به ورزش و راهپيمايي بوده است. از آن جمله چشمه درويش كه به شكل حوض طبيعي و مسقف در پايه كوه واقع شده و آب از آن خارج نمي شود.
در حدود 200 متر بعد از آن با راه صعب العبور چشمه گل زرد واقع شده كه غير از اشخاص كوهنورد كسي نميتواند به آنجا برود متجاوز از 1000 متر در مغرب چشمه درويش، قسمت صفه مانندي واقع شده كه به همين جهت اين كوه را كوه صفه مي نامند. اين قسمت را مسطح كرده اند و بر روي آن عمارتي به اصطلاح چهارطاقي بنا كرده اند كوه در اين قسمت مانند ديوار صافي است و سايه مياندازد. در مغرب اين صفه چشمه ديگري به نام چشمه نقط واقع شده كه به صورت سنگابي است و از بالاي كوه آب در آن قطره قطره ميچكد و حيوانات كوهي و كوهنوردان از آب آن كه بسيار خنك است مياشامند. آثار باقيمانده قلعه ديو ( قرارگاه اسماعيليان طرفداران حسن صباح ) بر فراز كوه صفه ديده مي شود. هم چنين آثار برجهاي ديدباني انفرادي از پايين به بالاي كوه يكي در كنار چشمه پا چنار و ديگري در كمرگاه و زير ديواره گل زرد هنوز باقي است كه از آنجا رفت و آمدها به سوي قلعه ديو زير نظر داشته اند. براي صعود به قله صفه چهار طرف راه وجود دارد. ولي بهترين و مناسبترين راه براي همگان از طريق چشمة خاجيك به نزديك گردنه بادو سپس به سمت راست گردنه بادكه پشت كوه صفه به حساب مي آيد.

ايران كوه ( شاهكوه قديم )

رشته ايران كوه حدود 18 كيلومتر در جهت شمال غرب به جنوب شرق كشيده شده و قله آن به ارتفاع 2369 متر در جنوب جاده شهرضا خودنمايي ميكند. بهترين مسير براي صعود به قله اين كوه در طريق چشمه لاتاريك و سپس از زير يال غربي و مدت سه ساعت زمان ميطلبد. آب چشمه لاتاريك خنك ترين و گواراترين آب منطقه مي باشد.

كوه قلعه بزي

اين كوه در غرب اصفهان و در منطقه لنجان واقع شده و از فراز اين كوه ميتوان كليه راهها و روستاهاي منطقه لنجان را كنترل و زير نظر داشت و اين كوه يكي از مراكز و استحكامات پيروان حسن صباح بوده است و در آن به فعاليتهاي سياسي مي پرداخته اند.

كوه كلاه قاضي

بلندترين قله كوههاي نزديك به اصفهان قله كلاه قاضي به ارتفاع 2534 متر واقع در جنوب شرقي و در كيلومتر 30 جاده شهرضا ميباشد كه از چهاردور و بر اصفهان به خوبي نمايان است. قله كلاه قاضي در ميان دره هاي تو در تو و مثل كله قندي بزرگ و منفرد كه در ته دريا قرار گرفته باشد يعني اينكه براي صعود به قله آن بايد دره ها و كوه و كمرها را طي كرد و پايين رفت تا به دامنه كله قند رسيد آنگاه از روي يال كوتاه دامنه بالا رفته و به كلاه بزرگ كه قلعه مخروبه هايي هم بر فراز آن به چشم مي خورد صعود كرد و مسير صعود از گردنه لاشتر و از راه شرقي تخت صنمبر حدود 3 ساعت زمان مي خواهد.

كوههاي قمصر

قمصر در دامان كوههاي مرتفع مركزي ايران قرار گرفته است. كوههاي مهم اطراف قمصر عبارتند از : كوه اشك ـ كوه سم ـ كوه اسبي ـ كوه ميدان و كوه قيله كه به طور چتر مانند قمصر را در ميان گرفته اند. قناتهاي مقدم و جزاوند از زيركوه ميدان بلندترين كوه منطقه به طرف قمصر روان است و چشمه هاي دائمي ديگر به نام چشمه پرآب، چشمة كارين با قناتهاي متعدد كليه روستاهاي سرسبز و زيباي آن منطقه مثل بن رود، جزاوند، غزآن، مازگان و فرفهان آب و غذا مي دهند.

قمصر داراي آب و هواي لطيف بوده و مركز پرورش گل محمدي براي ساختن عطر گلاب مي باشد و تاريخ گلابگيري همه ساله از پانزدهم خرداد الي پانزدهم تير است. فاصله اصفهان تا شهر كاشان 200 كيلومتر و از كاشان به قمصر 35 كيلومتر است. زيارتگاه شاهسواران از ديگر جاهاي ديدني كوهستاني در مسير جاده قمصر به قهرود است كه بر فراز قله كوه شاهسواران با وسعت زياد ساخته شده است. دره قمصر از جاهاي ديدني جالب در استان اصفهان است. درخت كهنسال چنار مسجد جامع قمصر مشهور ميباشد. قطر اين چنار به 15 متر ميرسد.

كویر مرنجاب

كویر مرنجاب در شمال شهرستان آران و بیدگل از توابع شهرستان كاشان در استان اصفهان قرار دارد. این كویر از شمال به دریاچه نمك آران و بیدگل، از غرب به كویر مسیله و دریاچه‌های نمك حوض سلطان و حوض مره، از شرق به كویر بند ریگ و پارك ملی كویر و از جنوب به شهرستان‌های آران و بیدگل و كاشان محدود می‌شود.
كویر مرنجاب یكی از زیباترین نقاط كویری ایران محسوب می‌شود. تپه‌های شنی بلند و جنگل‌های تاق جلوه زیبایی به این منطقه بخشیده است. دریاچه نمك آران و جزیره سرگردان از دیگر نقاط دیدنی منطقه محسوب می‌شوند. چاه تاریخی دستكن در قسمت شرق كویر، محل آبشخور شترهای كاروان‌ها بوده است. كاروانسرای مرنجاب كه به دستور شاه‌عباس صفوی در كنار قنات مرنجاب بنا نهاده شده ازجمله آثار تاریخی موجود در منطقه است.

راه هاي ورود به کوير مرنجاب :

مسير اول : مسير شهر آران به سمت پادگان و سپس جاده خاکي مرنجاب که پس از طي مسافتي در حدود 45 کيلومتر به مرنجاب مي رسد.

مسير دوم : مسير پارک ملي کوير است که از پيشوا آغاز شده و سپس مبارکيه (15 ک.م.) - قصر بهرام (60 ک.م) - کاروانسراي سفيدآب (80 ک.م.) - و سپس مرنجاب (50 ک.م.) مي باشد . شايان ذکر است تردد در اين جاده تا سفيدآب نياز به مجوز از سازمان حفاظت از محيط زيست استان سمنان دارد.

مسير سوم : مسير کاشان به ابوزيدآباد و سپس کاروانسراي سفيدآب و مرنجاب مي باشد .

پارك ملی كلاه‌قاضی

پارك ملی كلاه‌قاضی در جنوب اصفهان و تقریبا در ۳۶ كیلومتری این شهر واقع است. جاده مهم اصفهان ـ شیراز از كناره شمالی و غربی این پارك می‌گذرد. این منطقه از جانب شرق تحت تأثیر كویر و از غرب متأثر از رشته‌كوه‌های زاگرس است. ارتفاعات شمال غربی را شاهكوه می‌نامند، در جهت جنوب شرق دو رشته‌كوه موازی هم كشیده شده‌اند. در نقاط مختلف رشته شمالی شیدان یا ورپشت و قارنه را داریم و رشته جنوبی، كلاه‌قاضی نام دارد كه نام خود را از دو ارتفاع سنگی گرفته كه هر دو روی تخته‌های فوقانی این كوه قرار گرفته كه از دو طرف با شیب‌های تند سنگی به دشت ختم می‌شوند و به‌صورت دو برج سنگی بزرگ سر برافراشته‌اند. آنكه بزرگ‌تر است، ۲۵۳۴ متر ارتفاع دارد و از اصفهان و تمام جهات دیده می‌شود و به كلاه بزرگ معروف است و ارتفاع كلاه كوچك ۲۳۳۱ متر است و فقط از سركوه دیده می‌شود. ارتفاعات نامبرده و تمامی دشت‌های اطراف یكی از بهترین زیستگاه‌های وحوش این ناحیه از ایران است. وجود اكوسیستم خوب و زیستگاه قابل‌توجه باعث شده سازمان حفاظت محیط‌زیست این منطقه را به نام پارك ملی كلاه‌قاضی قرق اعلام كند.
كل فرمانروای صخره‌ها یا بز كوهی نر، آهو یا غزال ایرانی كه از پستانداران زیبا، شكیل و ظریف است، پلنگ، خرگوش وحشی، گرگ، كفتار، شغال، تشی، روباه، كاراكال، گربه شنی از گونه‌های این منطقه هستند.

ورزنه، سفید‌ترین شهر ایران

شهر ورزنه در ۱۱۰ كیلومتری جنوب شرقی اصفهان واقع شده و نزدیك‌ترین شهر و ساده‌ترین راه دسترسی به تالاب گاوخونی به شمار می‌آید. ورزنه را سفیدترین شهر ایران معرفی كردیم، چراكه هر رهگذری كه گذرش بر این شهر می‌افتد، اولین چیزی كه جلب توجه می‌‌كند، زنان و دختران چادر سفیدی هستند كه به جای پوشیدن چادر سیاه متداول، چادری به رنگ كاملا سفید به سر می‌كنند و همگی زنان ورزنه بدان پایبند هستند. در مورد علت‌ آن نظرات گوناگونی شایع است، برخی معتقدند پوشیدن چادر سفید به‌خاطر مقابله با گرمای شدید تابستانی در این نقطه كویری است. در اظهارنظر دیگری پیرامون علت پوشش سفید زنان ورزنه چنین آمده است: «از آنجا كه ورزنه در گذشته دیار روحانیون زردشتیان بوده، این رسم بنا به اظهارنظر برخی نویسندگان از رسومات آنان است، چراكه روحانیون زردشتی لباسی از پنبه می‌پوشیدند و نوار مقدسی در تشریفات مذهبی به گردن می‌آویختند كه از جنس پنبه بوده است.»
پل قدیمی ورزنه، مسجد جامع، رباط شاه‌عباسی، كاروانسرا و بادگیرهای قدیمی، آب‌انبارهای متعدد، برج‌ها و كبوترخانه‌ها، قلعه‌ها و آثاری از آسیاب‌های آبی و امامزاده شاه زین‌العابدین ازجمله ابنیه تاریخی این شهر محسوب می‌شوند.

شهر زیرزمینی نوش‌آباد

شهر زیرزمینی نوش‌آباد تونلی دست‌كن با فضاهای معماری است كه در عمق سه‌متری زمین قرار گرفته است. این شهر زیرزمینی كه در هشت كیلومتری شهر كاشان جای گرفته است هنگامی كه یكی از اهالی نوش‌آباد در حال كندن زمین بود، كشف شد و در نخستین فصل از كاوش‌های باستان‌شناسی مشخص شد كه شهر زیرزمینی نوش‌آباد در دوره‌های اسلامی مورد استفاده قرار می‌گرفته است و احتمالا پناهگاه مردم نوش‌آباد بوده اما هم‌اكنون بخش‌هایی از این معماری دست‌كن در فاضلاب نوش‌آباد غرق شده است.
شهر زیرزمینی نوش‌آباد، شهری سه‌طبقه است كه طبقه اول آن در عمق سه‌متری و طبقه سوم آن در عمق ۱۶ متری از سطح زمین ساخته شده است. ارتفاع هر طبقه حدود ۱۸۰ سانتیمتر است. باستان‌شناسان با توجه به محدودبودن كاوش‌های خود در این شهر زیرزمینی هنوز وسعت دقیق این شهر را نمی‌دانند اما با توجه به دالان‌های تو در توی این شهر و فضاهای مختلف تصور می‌شود این شهر دارای چندین هزار متر وسعت باشد.
پژوهش‌های باستان‌شناسی و مطالعات مردم‌شناسی نشان می‌دهد شهر زیرزمینی نوش‌آباد تا اواخر دوره قاجار مورد استفاده قرار می‌گرفته است و مردم نوش‌آباد از دست راهزنی به نام «نایب حسین» مدت‌ها در شهر زیرزمینی دست‌كن زندگی می‌كردند.

آبشارهای اصفهان

آبشار سمیرم

اگر دوست داريد، صداي خروش آبشاري پرآب در كوهسار را بشنويد و به تماشاي ريزش آب از كوه و لاله‌هاي سرخ واژگون و شكوفه‌هاي رنگارنگ و بستر سبز كنار جوي‌ها بايستيد، به سميرم در استان اصفهان برويد و از آنجا پس از پشت سر گذاشتن مسيري 5 كيلومتري به كنار آبشار سميرم مي‌رسيد كه از زيباترين و بزرگ‌ترين آبشارهاي ايران است.
چشم‌اندازهاي طبيعت رنگارنگ آنجا در بهار و اوايل تابستان رويايي‌اند اما در زمستان هم مي‌شود به كنار آبشار رفت و در خلوت سكوت، غرش آبشار را با تمام وجود شنيد.
حيف است اهل گردشگري در طبيعت باشيم و آبشار سميرم را نبينيم. آبشار پرشكوه سميرم، آبنماي طبيعي چشم‌نوازي است كه در 5 كيلومتري شرق سميرم واقع در 160 كيلومتري جنوب اصفهان قرار گرفته است.
با عبور از سميرم به سمت شرق به آبشار زيباي سميرم مي‌رسيم. اين آبشار گاهي، البته بندرت، ارتفاعي بيش از 70 متر پيدا مي‌كند. آب آبشار از چشمه‌ساران ارتفاعات بالادست آن سرچشمه مي‌گيرد و از بالاي تخته سنگ صخره‌اي صاف و عظيم به بيرون مي‌جهد. پاي آبشار فضاي سبز وسيعي احداث شده كه هماهنگي چشمگيري با كوه و آبشار و گياهان و گل‌هاي طبيعي كوه دارد.
آب و هواي اينجا در بهار و تابستان مطبوع و روح‌نواز است و گردشگران زيادي را جذب خود مي‌كند اما در زمستان هم بويژه اگر هوا خيلي سرد نباشد و برف زيادي زمين را نپوشانده باشد، مشتاقان طبيعت به تماشاي آبشار مي‌شتابند.
اواخر بهار و سراسر تابستان شايد جايي براي نشستن روي نيمكت‌هاي فضاي سبز آبشار پيدا نكنيد و صداي آبشار در سروصداي مردم، صلابت زمستاني‌اش را نداشته باشد؛ اما در زمستان شماييد و طبيعت شگفت‌انگيز پيش‌رويتان و شايد هم چند نفري مثل خودتان آنجا باشند. مي‌گويند آبشار سميرم، عروس زيباي سلسله كوه‌هاي زاگرس است.
زاگرس زيبايي‌هاي خيره‌كننده‌اي دارد. شايد يكي از جالب‌ترين آنها همين آبشار باشد. اين آبشار كه آبش در دره نادر جريان مي‌يابد، در گذشته 75 متر ارتفاع داشته؛ اما بر اثر فرسايش در سال‌هاي متمادي به 35 متر كاهش يافته و تنها در سال‌هاي پرآبي دوباره ارتفاع مي‌گيرد.
ساليان طولاني كه شايد هزاران سال باشد، سبب شده تا نرمي آب، خراش و شكافي بر سينه كوه ايجاد كند و آب از اين شكاف بيرون مي‌جهد. همسايگي آبشار و كوه با درختان و همنوايي آنها با پرندگان، درختان و جانوران در محل، چشم‌اندازي رويايي پديد آورده كه تنها بايد به آنجا رفت و اين همه زيبايي را به چشم بصيرت و حيرت ديد و اين كلام را بر زبان آورد: خدايا تو را شكر كه سرزميني زيبا به ما عطا فرمودي. شكرگزار نعمت‌هاي بي‌پايانت هستيم.

آبشار نیاسر

نياسر از جمله شهرهاي سرسبز و تاريخي کاشان به شمار مي آيدکه در ميان جاذبه هاي طبيعي ايران، جايگاه خاصي دارد. آبشار نياسر يکي از ديدني هاي اين منطقه است.
چشمه اسکندر که از قديمي ترين چشمه هاي شناخته شده در ايران مي باشد، پس از طي مسيري طولاني از ميان باغ تالار گذشته و آبشار زيباي نياسر را تشکيل مي دهد.
آبشار نياسر در ابتداي مجموعه تاريخي اين شهر واقع شده و دامنه هاي آن از گياهان سرسبز و زيبايي پوشيده شده است. اين آبشار مهمترين جاذبه توريستي اين ديار به شمار مي رود.

آبشار پونه زار در دره زیبایی به همین نام و در دل ارتفاعات سر به فلک کشیده زاگرس مرکزی قرار گرفته است .
اگر از شهر فریدون شهرکه با 2530 متر ارتفاع از سطح دریا ، که مرتفعترین شهر کشور بوده و در 160 کیلو متری غرب اصفهان واقع گردیده است به سمت غرب حرکت کنیم ، پس از پشت سر گذاردن روستای چغیورت و در بند و در مسیری بسیار زیبا و کوهستانی به طول حدود 20 کیلو متر به پونه زار میرسیم مسیری که حدود 2 کیلو متر آخر ان را باید پیاده طی کنیم.تا به چشم انداز بسیار زیبای آبشار پونه زار برسیم .
آبشار زیبایی که با بیش از ده ها متر ارتفاع از چشمه ساران فراوان ارتفاعات زاگرس و آب حاصل از ذوب برفها و یخچال های قلل سر به فلک کشیده آن منشا گرفته و پس از طی مسافتی نه چندان طولانی به رود وهرکان در قعر دره های عمیق کوهستان های متراکم غرب استان اصفهان میریزد.

آبشار آب ملخ سمیرم

اين آبشار زيبا در فاصله پنجاه کيلومتري جنوب شهرستان سميرم، در مسير منتهي به ياسوج و در چند کيلومتري روستاي آب ملخ واقع گشته است. اين آبشار که به نام آبشار تخت سليمان نيز معروف است، از فراز کوهستان به طرف رودخانه ماربر سرازير مي شود و يکي از زيباترين و در عين حال خطرناکترين آبشارهاي ايران است. دره بکر رودخانه ماربر در نزديکي روستاي آب ملخ واقع است. از محل روستا تا آبشار، در حدود يکساعت پياده روي در کنار رودخانه اي پر آب و گوارا لازم است. در محل تخت سليمان، طي يک پديده نادر طبيعي، آب رودخانه ماربر براي مدتي ناپديد شده و سپس کمي جلوتر در بستر خود هويدا مي شود. در مورد اين آبشار و اين محل افسانه هاي زيادي بر سر زبان هاست. اين پديده منحصر بفرد، صدها سال پيش طي ريزش عظيمي از کوه در اين محل ايجاد شده و جلوي عبور آب را مسدود کرده است. سپس جريان آب توانسته در همان بستر قبلي خود راهي تونل مانند به طور تقريبي هشتاد متر باز نموده و به جريان خود ادامه دهد اما آنچه که زيبايي خاصي به اين پديده بخشيده است. وجود چشمه يا سرابي با آبدهي فراوان است که از ديواره هاي شمالي بالاي سقف تونل خارج شده به شکل آبشاري آبپاش مانند، هر دو دهانه تونل را پوشانده است. در حقيقت آب ملخ نام همين آبشار يا سراب خروشان است. بنابر گفته اهالي در قديم از آب اين محل براي مبازره با آفت ملخ، استفاده مي شده است، به طوري که آن را بر روي محصول مي پاشيدند و از خواص معدني و آهکي آن استفاده مي کردند. آبشار آب ملخ با مناظر طبيعي پيرامون در هم آميخته و فضاي زيبايي را پديد آورده است. روستاي آب ملخ يکي از روستاهاي بسيار زيبا و ديدني دامنه شمالي کوه دنا است. کوهنوردان و طبيعت گردان مي توانند براي ديدار بهتر از طبيعت دنا، روستاي آب ملخ و پديده تخت سليمان، طي يک برنامه ريزي سه روزه و از طريق دره اتابکي به قلل قدويس صعود و در برگشت از کنار رودخانه و جنگل به تخت سليمان رفته و از آن بهره ببرند.

پارک ها و فضای سبز اصفهان

اصفهان دارای سه هزار و هفتصد هکتار ( ۳۷ ميليون متر مربع) فضای سبز شهری است که با داشتن سرانه فضای سبز ۲۴ متر مربع بالاترین رتبه را در سطح کلان شهرهای ایران دارد.
بوستانهای کنار و مشرف بر زاینده رود که به بوستانهای ساحلی نیز مشهور هستند از مهمترین فضاهای سبز اصفهان می باشند. زیباترین و منحصر بفردترین فضای سبز اصفهان بوستان جنگلی ناژوان است که در غرب اصفهان و در کنار زاینده رود قرار دارد.
نام برخی از بوستانهای ساحلی و غیر ساحلی چنین است: بوستان های ساحلی: ناژوان، سعدی، زاینده رود، کودک، ملت، آیینه خانه، آبشار، مشتاق و باغ گلها. بوستانهای غیر ساحلی: قلمستان، نقش جهان، استقلال، باغ فدک و باغ غدیر.

بوستان جنگلی ناژوان

ناژوان از انبوه بیشه ها و باغهای اصفهان است که تا حدودی از تحول دوران و تصور ایام مصون و محفوظ مانده و هنوز مایه طراوت شهر است.
ناژوان ترکیبی است از دو کلمه " ناژ" و " وان" که ناژ گیاهی است از خانواده صنوبر که از آن جمله اند : تبریزی، کبوده، صنوبر و " وان" پسوند است برای جا و مکان و ناژنان یا ناژوان به معنی جایگاه درختان ناژو " صنوبر" پس ناژوان به معنی محلی بوده است در غرب اصفهان با بیشه های انبوه از درختان ناژو " کبوده، زبان گنجشک" که بومی اصفهان است
ناژوان کنونی با وسعتی در حدود 1200 هکتار در بخش غربی شهر تنها بقایای فضای سبز متمرکز حاشیه شهر اصفهان است. که به مثابه ریه شهر اصفهان از دیدگاه زیست محیطی اهمیت ویژه ای یافته است .
رودخانه زاینده رود با عبور از دل باغها و بیشه ها و مزارع وسیع کشاورزی جلوه ای کم نظیر بدان بخشیده و این محیط را از دیگر پارکها ی اصفهان متفاوت ساخته و به یکی از مراکز تفریحی شهر اصفهان مبدل ساخته است
ناژوان محیطی است با درختانی انبوه، رودخانه ای جاری، مادیهایی روان، بیشه هایی وحشی، پرندگانی مهاجر و چشم اندازی زیبا از طلوع و غروب خورشید به دور از سازه های شهری در میان رودخانه با زمینه ای از سبزینگی هوایی به لطافت نسیم صبحگاهی در شهری صنعتی که با چند دقیقه فاصله در آن می توان هیاهوی شهر را فراموش کرد
پارک طبیعی ناژوان زیر نظر مدیریت طرح ساماندهی ناژوان و صفه شهرداری اصفهان با هدف حفظ و احیاء طبیعت در عین بهره وری از آن به منظور گذراندن اوقات فراغت شهروندان است این مدیریت تلاش دارد تا ناژوان را با همان چشم انداز و جلوه طبیعی برای مردم بازسازی و احیاء نماید و از آن توسعه شهری در این منطقه جلوگیری کند. بر این اساس طرحهایی را در دست اجرا دارد که تا حدودی در نقشه عنوان گردیده است. اکنون ناژوان با فضاهایی همچون زمینهای ورزشی، استخر، کمپینگ، باغ پرندگان، زمینهای بازی کودکان، ایستگاههای درشکه سواری، اسب سواری، قایقرانی، منطقه دوچرخه سواری برای شهروندان قابل استفاده بود در آینده ای نزدیک با افتتاح باغ پروانه ها، رستوران، باغهای ملل، گیاهشناسی و دارویی، پارک آبی، پارکهای بازیهای سنتی کودکان و ... پذیرای شهروندان و اوقات فراغتشان خواهد بود .

باغ های اصفهان

چهارباغ

موقعيت: از ميدان شهدا تا خيابان هزار جريب
سال تاسيس: 11 هجري قمري(دوره شاه عباس اول)
به دستور شاه عباس اول از محل دروازه دولت تا دامنه كوه صفه خيابان عريض و طويل مشجري تحت عنوان چهارباغ احداث شد
اين خيابان گردشگاه خانواده سلطنتي و درباريان بوده به همين دليل آن را با درختان و گل هاي زيبايي آراستند و اطراف آن بناهاي زيبا و باغ هاي متعدد ساختند
باغ هاي مشهور عبارتند از:
باغ تخت، باغ طاووس خانه، باغ كاج، باغ پهلوان، باغ بابا امير، باغ توپخانه، باغ نسترن، باغ چهلستون، باغ بلبل يا بهشت
پس از آنکه شاه عباس اول صفوی اصفهان را به پايتختی انتخاب کرد فعاليتهای وسيعی برای ساختن قصرها و پلها و مساجد تاريخی آغاز شد. طرح ايجاد گردشگاهی مانند چهارباغ هم در همين سالها به وجود آمد و دستور احداث آن صادر شد.
ابتدای خيابان چهارباغ عمارتی بود که آن را کاخ ?جهان نما? می گفتند. در زمان صفويه سر تا سر اين خيابان بسيار زيبا تا کنار رودخانه که در حدود 1 مايل طول آن است پوشيده از باغهای باشکوه و زيبا بود. در طرف شرق باغ بلبل، باغ توت و باغ درويشان قرار داشت. در طرف غرب هم باغ تخت و باغ هشت گوشه و تاکستان واقع شده بود.
سياحان خارجی که در آن روزگار به اصفهان آمده اند می نويسند در کنار خيابان چهارباغ ديوارهای منظم و يکسانی وجود داشت که باغهای دولتی در داخل آنها واقع شده بود و ورود مردم به آنها آزاد بود.
مدخل اين باغ ها با نظم و ترتيب خاصی در مقابل يکديگر واقع شده بودند و بر بالای هر يک عمارتی کوچک اما بسيار زيبا ساخته شده بود. تعداد اين باغها بسيار زياد بود و قرينه سازی در آنها به حدی رعايت شده بود که واقعاً جذاب و ديدنی بود.
کنار پياده روهای خيابان سنگفرش بود تا انسانها به راحتی عبور کنند. خيابان چهارباغ به وسيله پل الله ورديخان يا سی و سه پل به آن سوی شهر مرتبط می شد و به باغ بسيار زيبائی منتهی می شد که باغ هزار جريب ناميده می شد.
البته خيابان های متعدد ديگری نيز چهارباغ را قطع می کرده اند که به زيبائی چهارباغ نمی رسيده اند. اما آنها نيز برای خود دنيائی از جذابيت و زيبائی داشته اند برخی از مورخين علت نامگذاری اين خيابانها را باغهايی می دانند که در اطراف خيابان چهارباغ قرار داشته اند. معروفترين اين باغها فتح آباد و هشت بهشت و عباس آباد بوده اند. به مرور زمان باغهای اطراف خيابان به خانه های مسکونی و مغازه ها و تجارتخانه ها تبديل شده اند.
در دوران معاصر خيابان چهارباغ به صورت يکی از شريانهای اصلی عبور و مرور شهر اصفهان در آمده و به جای درختان کهنسالی که از بين رفته اند درختان تازه نشانده اند.
در حال حاضر خيابان چهارباغ از گردشگاههای مشهور شهر اصفهان است که به سه قسمت تقسيم می شود. از ميدان شهدا تا ميدان امام حسين (ع) چهارباغ پايين ناميده می شود.
از ميدان امام حسين(ع)تا ميدان انقلاب اسلامي چهارباغ عباسی و از دهانه سی و سه پل تا ميدان آزادي چهارباغ بالا ناميده می‌ شود.

باغ پرندگان

باغ پرندگان فعاليت خود را در مرداد ماه 1375 آغاز كرده است. اين باغ با مساحتي بالغ بر 55000 مترمربع يكي از جاذبه هاي تفريحي شهر اصفهان است. اين مجموعه كه بخشي از پارك جنگلي ناژوان و رودخانه زاينده رود است از معدود باغهاي پرندگان در خاورميانه مي باشد.

اين مجموعه از قسمتهاي مختلفي تشكيل شده است كه به اختصار به معرفي آنهامي پردازيم :

1) جزيره باغ پرندگان :

اين جزيره بزرگترين جزيره رودخانه زايند رود است كه فضاي سبز آن زيبايي خيره كننده اي به باغ پرندگان داده است. اين جزيره با يك پل چوبي به باغ پرندگان متصل مي شود.

2) ماكت :

نمونه كوچكي از باغ پرندگان، همراه با برخي گونه هاي پرندگان آزاد در باغ است. اين ماكت ساختار و سازه باغ را براي بازديد كنندگان در بدو ورود به نمايش مي گذارد.

3) ساختمان اداري :

بخش اداري باغ پرندگان در اين قسمت قرار دارد. هماهنگي كليه امور مربوط به باغ اعم از امور بازديد كنندگان و پرندگان توسط كارشناسان و پرسنل اين بخش صورت مي گيرد.

4) ساختمان برج :

اين ساختمان كه به شكل برج كبوتر تعبيه گرديده داراي دستگاههاي جوجه كشي جهت تكثير و زاد آوري پرندگان و شامل اطاقهايي براي نگهداري از جوجه هاي تازه متولد شده و والدين در حال جفت يابي مي باشد.

5) وروديهاي باغ :

اين مجموعه با داشتن ورودي ؛ يكي جهت خريداري بليط (ورودي اول) و ديگري براي تحويل آن (ورودي دوم) ، مسير ورود بازديد كنندگان را مشخص مي سازد.

باغ پرندگان مكاني است كه امكانات ويژه اي جهت زندگي هر پرنده تقريباً مطابق با محيط زيست طبيعي آن پرنده اختصاص داده شده است. از جمله اين امكانات موارد زير را مي توان نام برد :

1) بركه ها : 4 بركه كوچك و بزرگ در باغ پرندگان وجود دارد كه محل زندگي پرندگان آبچر مانند انواع اردك ها، قوها، غازها و … مي باشد. بركه بزرگي در قسمت مركزي باغ قرار گرفته است بطوريكه تعداد زيادي از اين پرندگان آبچر را در بر مي گيرد.

2) صخره : صخره باغ كه در ضلع شرقي قرار گرفته محيط زيستي مناسب جهت پرندگان كوهستاني و بياباني است. پرندگاني چون كبكها بيشتر در اين محيط ديده مي شوند.

3) قفسهاي شيشه اي : از آنجا كه اصفهان داراي شرايط اقليمي خاص خود مي باشد، اين قفسها با دارا بودن امكانات ويژه اي چون دستگاه تهويه، شوفاژ و كولر محيط مناسبي را براي پرندگاني كه در محيط زيست طبيعي آنها شرايط خاص آب و هوايي حاكم است، فراهم مي نمايد.

4- قفسهاي آهني : اين قفسها به دليل نوع تغذيه پرندگان شكاري ساخته شده است. زيرا اينها در صورت آزاد بودن در محيط از ساير پرندگان و جوجه آنها استفاده مي كنند. همچنين سعي شده است محيط زيست طبيعي آنها كه مناطق صخره اي كوهستاني است در قفسهاي مربوط مهيا گردد.

5) فضاي سبز جنگلي : اين فضا كه از جمله مناطق زيست پرندگان جنگلي است در سرتاسر محيط باغ ايجاد شده و پرندگان به صورت آزاد در اين فضا پرواز مي كنند.

باغ گلها

اصفهان، اين شهرلاجوردي كه چونان نگارستاني دلپذير، و مرواريدي گرانبها و بي‌بديل در مركز فلات ايران زمين خوش مي‌درخشد، اينك در طلوع راستين ديگري از رونق آباداني زيباتر و با شكوهتر از ديروز و روزگاران پيشين با پرنيان رنگ در رنگ گلها و فضاهاي سبز و دلاويزي كه در هر كوه و برزنش چشم نوازي مي‌كنند، در هم مي‌آميزد تا زيبايي و شادابي را در فضاهاي شهري مفهومي تازه بخشد.
در عصري كه «ماشينيسم» و رشد قارچ ‌گونه صنايع آلاينده، محيط زيست انسان و موجودات زنده را به مخاطره افكنده و آلودگي هوا سر منشأ بسياري از بيماريهاي تنفسي و مرگ و ميرهاي ناگهاني شده است، و در فصلي از تاريخ كه خطرات ناشي از آلودگي هوا و كاهش موحش نازك شدن لايه اوزن نگراني عموم ملل جهان را برانگيخته است و آينده‌اي تاريك را براي ابناء بشر به تصوير مي كشاند، نمي‌توان در چاره‌انديشي و يافتن راه برون رفت از مشكلات تعلل ورزيد. بايد باور كنيم كه يك نهضت بزرگ ملي در ايجاد يك محيط سالم شهري مي‌تواند التيام بخش و ضامن سلامتي روح و جسم شهروندان باشد. پس بايد دريچه‌اي به باغ اميد گشود و رويش و سخاوت را به نظاره نشست.
خوشبختانه از چند سال پيش به اين سو، فضاهاي سبز شهر اصفهان در پرتو برنامه‌ريزيها و تلاشهاي شهرداري و سازمان پاركها و فضاهاي سبز گسترش يافته است، به گونه‌اي سرانه فضاي سبز اين شهر به ازاي هر شهروند به مرز حدود 5/13 متر مربع رسيده كه در يك مقايسه اجمالي به حداقل استاندارد جهاني يعني 15 متر مربع نزديك شده است. اين فضاهاي سبز كه مشتمل بر فضاهاي دل‌انگيز حاشيه زاينده‌رود و پاركهاي محلي و كوهستاني و جنگلي است زيبايي، شادابي و پالايش نسبي هواي شهر اصفهان را باعث گرديده است
باغ بزرگ گلها است و جاي جاي آن باغ در باغ، اما اين پروژه معظم واسطه عقد پاركهاي شهر به شمار مي‌رود. ويژگي و امتياز منحصر به فرد اين باغ را بايد در وجوه چندگانه تفريحي، فرهنگي، آموزشي و تحقيقي آن جستجو كرد كه اميد مي‌رود با جذابيتهاي چشمگير خود، استعدادهاي توريستي شهر اصفهان را بيش از پيش افزايش دهد و تقويت كند.
اين طرح به عنوان يكي از طرحهاي مهم و بزرگ اصفهان+22 به بهره‌برداري مي‌رسد تا بدينوسيله بر زيباييها و مناظر ديدني اين شهر بيفزايد و دانشجويان و دانش‌پژوهان بتوانند از اين مكان استفاده نمايند و اوقات فراغت خود را با گل و گياه سپري كنند.
در طراحي اين باغ اقليم خشك منطقه اصفهان مورد توجه قرار گرفته و آب به صورت فواره‌هايي كوتاه جريان مي‌يابد و سرانجام به بركه برخورد مي‌كند، همچنين عناصر و مختصات فرهنگ معماري سنتي اصفهان در بناهاي اين باغ تبلور عيني يافته است.

ساختماني به ابعاد 6×9 و ارتفاع 6 متر در دو اشكوب است كه طبقه همكف آن مشتمل بر دو قسمت شمالي و جنوبي (در سمت شمالي پلكان ساختمان و سمت جنوبي دفتري جهت ارائه بروشور و اطلاعات باغ و نمايش بذر گلها) مي‌باشد. طبقه اول به صورت صفه است، كه از اين صفه مي‌توان محوطه كلي پارك را نظاره نمود و طبقه دوم كه شامل يك سالن است براي ارائه فيلم و اسلايد انواع گياهان منظور گرديده است.

باغ غدیر

از سال 1362 لغایت 1369 فكر احداث مجموعه فرهنگی باغ غدیر از طرف شهرداری بین مسئولین مطرح شد و در اواخر سال 1364 بنا بر پیشنهاد شهرداری اصفهان، طرح بنای یادبود علامه امینی در باغ غدیر به مسابقه گذاشته شد. طرح های اولیه در تاریخ 27/12/1364 برای شهرداری اصفهان ارسال گردید. پس از چند ماه كار احداث مجموعه فرهنگی باغ غدیر شروع شد و در سال 1372 مجموعه افتتاح گردید.

این مجموعه شامل بناهای زیر می باشد:

1- بنای یادبود علامه امینی:
این بنا به یادبود علامه امینی تأسیس شده و از اركان این مجموعه محسوب می گردد كه شامل موزه یادبود علامه امینی میباشد.

2- كتابخانه عمومی علامه امینی:
با مساحتی به وسعت 750 مترمربع و دارای دو سالن مجزا جهت مطالعه خواهران و برادران و در اختیار داشتن بالغ بر 12000 جلد كتاب زمینه مساعدی را جهت طالبان علم و دانش فراهم نموده است و به سیستم مكانیزه مجهز می باشد و در این قسمت كتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین و كتابخانه كامپیوتری امام علی (ع) نیز موجود می باشد.

3- مجموعه ورزشی باغ غدیر (سالن ورزش- استخر و دو زمین تنیس):
این مجموعه با مساحتی به وسعت 3680 مترمربع دارای یك باب استخر و حمام سونای خشك و بخار، دو زمین تنیس و سالن بدنسازی مجهز آماده ارائه خدمات به خواهران و برادران می باشد.

4- خانه كودك و نوجوان :
این مركز كه وابسته به كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان می باشد علاوه بر ارائه كتاب با تشكیل كلاسهای مختلف هنری و برپایی جشنها، محیطی آموزنده جهت نوجوان مهیا نموده است.

5- مجموعه سر درب:
دارای دو سالن ویژه اجرای نمایش های هنری و امور نمایشگاه و تعدادی كلاس های آموزشی می باشد. آمار مراجعین مجموعه سالانه تا 000/120 نفر می رسد كه این تعداد شامل استقبال مراجعین اداری، آموزشی مجموعه، شركت در برنامه های مناسبتی،‌ فعالان كانون های مستقر در مجموعه و حضور خانواده جهت تفریح در محوطه آزاد باغ غدیر می باشد. این مجموعه شامل گالری الغدیر- سالنهای اجتماعات سر در با ظرفیت 300 نفر و حوضخانه ساختمان الغدیر با ظرفیت 200 نفر نیز می باشد. مراسم های مجموعه نیز شامل: همایش ها، سمینارها، محافل ادبی،‌گردهمایی ها، مجامع عمومی كانون ها، جشن ها، سوگواره ها و... می باشد. وسعت فیزیكی مجموعه 57 هكتار می باشد

باغ فدک

اين باغ در سال 1375 در قطعه زميني به وسعت 85هكتار (850000متر مربع) در بخش شمال شرقي اصفهان در بلوار فرزانگان توسط سازمان پاركها و فضاي سبز احداث شد.
در ابتدا پارك به صورت جنگلي باسيستم آبياري هيدرانت طراحي شد ولي اخيراً با تغييرات ايجاد شده به صورت يك پارك شهري با سيستم آبياري قطره اي اداره مي شود.
تعداد درخت و درختچه موجود حدود 47هزار اصله شامل كاج تهران، كاج شهري، توت، زبان گنجشك، سرو نقره اي، سرو شيرازي، سرو نوش، اقاقيا، ارغوان،‌ نارون، وسك، دادي، به ژاپني مي باشد.
سطح چمن كاري شده پارك شامل تپه، تپه چيني و اطراف ساختمان اداري حدود 12500مترمربع است.
درياچه تعبيه شده به وسعت 50000000 مترمربع در بخش شرقي پارك مي باشد.
زمين اسباب بازي در دو قسمت پارك (مركز و غرب پارك)
سرويس بهداشتي در دو قسمت مركز و غرب پارك
زمين ورزشي در جنوب غربي پارك
60عدد آلاچيق
ساختمان سالن مطالعه در دست احداث و ساختمان اداري

چشمه های اصفهان


چشمه هفتون

اين چشمه در خيابان مدرّس و در نيم كيلومتري ايستگاه سرچشمه قرار دارد. عرض بستر اين چشمه به 15 تا 18 متر مي‌رسد و پس از گذشتن از پل طوقچي و خيابان سروش، پس از چند كيلومتر به ده هفتون مي‌رسد.

چشمه خوراسگان

كه از دو منبع سرچشمه مي‌گيرد، يكي در محل باغ مراد كه چشمه‌اي است قديمي و در زمان ديالمه به صورت خندق، قلعة طبرك را احاطه كرده بود، چشمه دوم، در پا قلعه، در محوطه‌اي بيضي شكل به عرض 7متر مي‌باشد كه پس از طي مسافتي حدود نيم كيلومتر به مسير چشمة اول مي‌رسد و هر دو چشمه، مجموعاً چشمة باقرخان را تشكيل مي‌دهند. اين چشمه پس از پيمودن مسافتي، به خيابان بزرگمهر مي‌رسد. اين چشمه از بزرگترين چشمه‌هاي اصفهان به شمار مي‌ايد.

چشمه راهروان

اين چشمه در ضلع جنوبي خيابان احمدآباد و در محلة قديمي باغ مراد واقع است. عرضه اين چشمه 9 متر است و در 30 متري سرچشمة خوراسگان قرار دارد. آب آن پس از گذشتن از خيابان سروش به روستاي رهروان مي‌رسد و در ده مزبور به مصرف كشاورزي و آبياري كشتزارها مي‌رسد.

چشمه‌هاي كوه صفه
1- چشمه ني واقع در كوه گبرها 2- چشمه ني مقابل حسن آباد 3- چشمه قطار واقع در زرده پران 4- چشمه خاجيك واقع در قلب كوه 5- چشمه گل زر نزديك فرح آباد 6- چشمه علي واقع در گردنه باد 7- چشمه لنگ واقع در تخت رستم 8- چشمه درويش واقع در دامنه كوه.

چشمه های شاه کوه

1- چشمه توني 2- چشمه لاتاريك 3- چشمه بابا عبداله 4- چشمه سنجد 5- چشمه روچهار.

چشمه های کوه کلاه قاضی

1- چشمه بخش علي 2- چشمه لاگرا 3- چشمه آب بيد 4- چشمه قدبريده 5- چشمه توني 6- چشمه صادق يا چشمه آب گُل.
علاوه بر آنچه گفته شد در حوالي سده و نجف آباد و اردستان نيز چشمه‌هاي زيادي وجود دارد. همچنين در روستاي بزرگ چرمهين، چشمه و آبشار «شاه لرها» يا به لفظ محلي «شالورا» شهرت بسيار داشته و گردشگاه بسيار زيبا و مصفايي به شمار مي‌آيد.
در فاصله 140 كيلومتري شرق اصفهان باتلاق بزرگ و مشهوري به نام مرداب گاوخوني وجود دارد. رودخانه زاينده رود پس از پيمودن فرسنگها راه و مشروب كردن مرداب وارد شده و فرو مي‌رود. مرداب گاوخوني در 23 كيلومتري پل ورزنه و در شمال شرقي دهستان جرقويه و جنوب غربي شهرستان نائين و غرب منطقه ندوشن از استان يزد و شمال اراضي متعدد به اين غربي كوير ابرقو و شرق دهستان رودشين واقع شده است. مرداب شبيه گلابي است كه به سمت جنوب كشيده شده است.
در وسيع‌ترين نقطه، عرض آن حدود 45 كيلومتر و طول آن 25 كيلومتر است. اطراف مرداب گاوخوني خشك و تا دهها كيلومتر عاري از سكنه است. اين مرداب نمكزار، در وسط، گودالي دارد كه تاكنون خشك نشده و هنگام وزش باد و طوفان امواجي به ارتفاع بيش از يك متر از آن بر مي‌خيزد و در پهنة وسيعي از نمكزار پخش مي‌شود.
اطراف اين مرداب شنزار است و در آن گياهاني مناسب آن اراضي، مانند: كز شور، طاق، غان، چوبك و غيره مي‌رويد. اين باتلاق به علت شوري زمين و استخراج نمك شكار دريايي ندارد ولي در اطراف آن گورخر، آهو، گرگ و شغال و بعضي از پرندگان يافت مي‌شود. مرداب گاوخوني در كتابهاي قديم به نام‌هاي: گاوخوني، گاوخاني و گاوخانه نيز آمده كه از دو جزء «گاو» به معناي بزرگ و «خاني»‌ به معناي چاه و چشمه، تشكيل شده است. مقدار آبي كه در زمستان به اين مرداب مي‌رسد چند برابر تابستان است. بعضي اعتقاد دارند كه آبهاي فرو رفته در اين باتلاق، در حوالي رفسنجان و كرمان از زمين بالا آمده و جاري مي‌گردد. ولي دانشمندان علم جغرافيا از نظر پستي و بلندي زمين، منكر آن بوده و معتقدند آبي كه در مرداب فرو رفته يا در نقاط بسيار دور از زمين بالا مي‌آيد و يا در كوير ابرقو ظاهر مي‌شود. زيرا با حفر چاههاي عميق در اطراف آن، از آبهاي تحت‌الارضي خبري نبوده است. بعضي معتقدند بهرام گور كه علاقة خاصي به شكار، بخصوص شكار گورخر داشته در اين مكان گرفتار گور شده است. چنانكه حكيم عمر خيام نيشابوري سروده است:
بهرام كه گور مي‌گرفتني همه عمر ديدي كه چگونه گور بهرام گرفت
اصفهان كه در منطقه مركزي ايران و نزديك كوير قرار گرفته از بركت رودخانه زاينده رود، يكي از سرسبزترين شهرهاي ايران است. بلوكات و قصبات حاشية زاينده‌رود، پيوسته از درختان سر به فلك كشيدة چنار و كبوده و تبريزي و غيره مستور بوده و بيشه‌ها و محيطهاي زيبايي جهت گردش و تفريح در كنار آبهاي خروشان زاينده‌رود وجود داشته و جمع كثيري از اهالي اين شهر و مسافران و سياحان در آنجا به تفريح و استراحت و شنا مي‌پرداختند. اما بر اثر مرور زمان و احداث خيابانها و ساختمانها و وسعت شهر، بسياري از اين درختان كهن به وسيلة طماعان كج‌انديش، به دست ارّه و تيشه و تبر سپرده شد. اين بيشه‌هاي سرسبز كه پوشيده از درختان كهن و سر به فلك كشيده بود عبارتند از: بيشة جعفرآباد، بيشة سمرقند، بيشة ناژوان، بيشة صاحبان، بيشه حبيب، بيشة خليفه، بيشة صالح‌آباد و بيشة تاريكي. خوشبختانه در دو سه دهه اخير دولت و شهرداري، دورانديشي نموده و جهت جلوگيري از سموم ناشي از تمدن ماشيني با احداث پاركها و فضاي سبز در ده ناحية شهرداري اصفهان و ممانعت از ريختن فاضلاب كارخانه‌ها به زاينده‌رود، جلو آلودگي آب و هوا را گرفته‌اند، همچنين ميدانهاي ورزشي و چمن‌كاري و گلكاريهاي وسيعي در نقاط مختلف شهر، از جمله در ساحل زاينده‌رود احداث گرديده و گردشگاههاي سالمي براي خانواده‌ها و جوانان به وجود آمده است. از طرف ديگر سازمان بين‌المللي يونسكو كه حافظ بناها و آثار تاريخي مهمّ دنياست، اصفهان را در زمرة يكي از ده شهر زيباي جهان دانسته است، و پيوسته سعي در حفظ آثار كهن و مرمت و زيباتر ساختن آن دارد.

جاذبه های مذهبی اصفهان

مسجد شیخ لطف الله اصفهان

مسجد شیخ لطف‌الله از شاهکارهای معماری و کاشیکاری قرن یازدهم است و به فرمان شاه عباس اول در مدت 18 سال بنا شده است.
سر در معرق این مسجد تا پایان سال 1011 ساخته شده و اتمام ساختمان و تزیینات آن در سال 1028 قمری پایان یافت.
کتیبهُ سر در آن به خط ثلث علیرضا عباسی دز سال 1012 قمری است و معمار و بنای مسجد، استاد محمد رضا اصفهانی بوده است که نام او در داخل محراب مسجد در دو لوحهُ کوچک آورده شده است.
شیخ لطف الله از علمای بزرگ شیعه از مردم میس و از قراء جبل عامل؛ لبنان امروزی بوده است که به دعوت شاه عباس اول، اصفهان را محل اقامت خود قرار داد.
به منظور تجلیل ازاو این مسجد برای تدریس و نمازگزاری وی اختصاص داده شد و وجه تسمیهُ مسجد مزبور به نام شیخ لطف‌الله از همین جهت است. شیخ لطف الله 6 سال قبل از در گذشت شاه عباس اول وفات یافت.
این‌ مسجد داراى‌ گنبدى‌ است‌ که‌ از درون‌ و بیرون‌ با کاشى‌‌کارى‌هاى‌ زیبا پوشیده‌ شده‌ است‌. این‌ گنبد روى‌ چندین‌ تاق‌ کنگره‌ دار مرتفع‌ استوار است‌ و با آیات‌ قرآنى‌ آراسته‌ شده‌ است‌.
در فراز آن‌ دایره‌اى‌ وجود دارد که‌ داراى‌ منافذى‌ است‌ که‌ با تزیینات‌ فلزى‌ آراسته‌ شده‌ است‌ و براى‌ روشنایى‌ و تهویه‌ به‌ کار مى‌رود.
این‌ گنبد به‌ نقوش‌ اسلیمى‌ بسیار ظریفى‌ تزیین‌ شده‌ که‌ در قشر خارجى‌ به‌ یک‌ ستاره‌ هشت‌گوش‌ ساخته‌ شده‌ از کاشى‌هاى‌ معرق‌ رنگارنگ‌ منتهى‌ مى‌شود.
قلّه‌ آن‌ نیز به‌ کلاهکى‌ منتهى ‌مى‌شود که‌ با کره‌هایى‌ منظم‌ تزیین‌ شده است‌، محراب‌ از یک‌ طاق‌ دندانه‌ دار تشکیل‌ شده که‌ بر فراز آن‌ نقوش‌ ظریف‌ اسلیمى‌ نقش‌ بسته است‌.
این‌ طاق‌ کنگره‌دار از داخل‌ داراى مقرنس‌هاى‌ صدفى‌ شکل‌ است‌ که‌ در انتهاى‌ آن‌ به‌ نقوش‌ گیاهى‌ زیبایى‌ آراسته‌ شده‌ است‌.
این‌ مسجد از لحاظ‌ زیبایى‌ نقوش‌ و اسلیمى‌ هاى‌ به‌ کار رفته‌ در آن‌ بى‌نظیر به‌ شمار مى‌آید.
در سال‌ 1307 با توجه‌ به‌ طرح‌های‌ اصلی‌ و کاشی‌های‌ موجود نسبت‌ به‌ مرمت‌ سردر و گنبد اقدام‌ شد‌. کتیبه‌ نمای‌ خارجی‌ گنبد نیز نشان‌ دهنده‌ تعمیراتی‌ است‌ که‌ توسط‌ اداره‌ باستان‌شناسی‌ در سال‌ 1315 انجام‌ شده‌ است‌.
در جلوی‌ مسجد حوض‌ 8 ضلعی‌ زیبایی‌ قرار داشته‌ که‌ در سال‌های‌ 1316 تا 1318 برداشته‌ شده‌ است‌. در این‌ زمان‌ پوشش‌ کف‌ گنبد خانه‌ از جنس‌ گچ‌ بوده‌ و پنجره‌های‌ چوبی‌ منصوب‌ در آن‌ روشنایی‌ زیرزمین‌ را تامین‌ می‌کرده‌ است‌.
محراب مسجد شیخ لطف اله از شاهکارهاى بى‌نظیر هنر معمارى و از زیباترین محراب‌های است که در مساجد دیگر اصفهان مي‏توان مشاهده کرد.
این محراب با کاشی‌کارى معرق و مقرنس‌هاى بسیار دلپذیر تزیین شده است. درون محراب دو لوح وجود دارد. در اطراف محراب کتیبه ‏هایى به خط علیرضا عباسى و خطاط دیگرى که باقر نام داشته است، دیده مي‏شود.
در این کتیبه‏ ها روایاتى از پیامبر اکرم و امام ششم شیعیان امام جعفر صادق نقل شده است.
اشعارى نیز بر کتیبه ‏هاى ضلع‌هاى شرقى و غربى به چشم مي‏خورد که احتمالاً سراینده آنها شیخ بهایى، عارف دانشمند و شاعر بزرگ دوره صفوى است.
باستان‌شناسان خارجي در مورد عظمت معماري اين مسجد گفته‏ اند: «به سختي مي‏توان اين بنا را محصول دست بشر دانست».

مسجد امام

« حاج شجاع بن استاد قاسم اصفهاني از معماران قرن يازدهم و از آثار وي يكي حياط گوشه غربي مسجد امام اصفهان است كه به امر شاه سليمان صفوي به تاريخ 1078 بناي آن را به پايان رسانيده است و كتيبه آن به خط زيباي محمد رضا امامي است . ديگر بناي مصلّي در امتداد پائين خيابان مشهد است كه تاريخ بناي آن سال 1087 و كتيبه آن به خط محمد حسين بن عنايت الله است .
« بناي اين مسجد كه در جنوب ميدان نقش جهان است از ابنيه زمان شاه عبّاسي اوّل صفوي است كه در فاصله سال هاي 1021 تا 1014 هجري قمري ساخته شده ، ساختمان اين مسجد از لحاظ معماري و كاشيكاري و حجّاري و عظمت گنبد و مناره هاي بلند آن از شاهكار هاي قرن يازدهم هجري به شمار مي رود . تزئينات كاشيكاري مسجد در زمان جانشينان شاه عباس به تدريج تكميل شده است ، كتيبه سر در اصلي مسجد بر روي كاشي معرق و به خط ثلث عليرضا عباسي و مورخ به سال 1025 هجري است .
در زير اين كتيبه ، كتيبه ديگري به خط ثلث نصب شده كه معرف نام معماري بنّا « استاد علي اكبر اصفهاني » و مباشر ساختمان مسجد بنام « محب علي بيگالله » است . در سر و جلو خان مسجد كتيبه هاي ديگري نيز جلب توجه مي نمايد . كاشيكاري معرق و خشتي هفت رنگ آن با پيچ فيروزه كاشي و مقرنس هاي درون سر در جزء زيباترين هنر كاشيكاري عهد صفوي به شمار مي رود .
دو مناره كاشيكاري مرتفع ، سردري داراي كتيبه هائي نيز مي باشد .
در نقره مسجد داراي اشعاري به فارسي از دوران شاه صفي است ، كه بنا به حساب حروف ابجد متعلق به سال 1046 هجري قمري است . در دهليز زيباي مسجد سنگاب بزرگ تاريخي واقع شده ، اين مسجد جزء مساجد چهار ايواني است ، كتيبه ايوان بزرگ و گنبد عظيم آن به خط عبدالباقي تبريزي است ، در گنبد و بر بالاي محراب كتيبه اي به خط « محمد صالح اصفهاني » به تاريخ 1038 هجري نقر شده ، كتيبه هاي متعدد ديگري در چهلستون شرقي و گنبد جنوبي و ساير قسمت هاي مسجد بر روي كاشي معرق و خشت نوشته شده است ، بر روي سنگاب چهلستون غربي كتيبه منظومي به خط نستعليق نقر شده كه متعلق به زمان شاه سليمان صفوي و مورخ به سال 1095 هجري است .
در اين مسجد فرامين متعددي از دوران شاه عباس اول بر روي الواح سنگي نقر و نصب شده است . در دو زاويه صحن مسجد بناي دو مسجد بناي دو مدرسه سليماني و ناصري جلب توجه مي نمايد . مدرسه سليماني متعلق به زمان شاه سليمان صفوي و مورخ به سال 1087 هجري است ، مدرسه ديگري كه بناي آن هم متعلق به دوره صفوي است به علت تعميراتي كه در زمان ناصرالدين شاه قاجار در آن به عمل آمده ، به نام ناصري شهرت يافته است ، در اين مدرسه دو تاريخ سال 1077 و 1095 هجري ثبت شده است .
گنبد عظيم كاشيكاري دو پوشه مسجد و دو مناره مرتفع ( ارتفاع اين دو مناره 48 متر مي باشد ) جنبين آن داراي كتيبه هائي نيز مي باشد و تاريخ پايان كتيبه گنبد سال 1037 هجري است . بلندي گنبد در حدود 54 متر است ، حد فاصل مابين دو جدار داخلي و خارجي گنبد دو پوشه به طور تقريب در حدود 15 متر است . در اين مسجد فرامين و الواحي از زمان قاجار نصب شده است . همچنين لوحه اي كه حاكي از تعميرات كلي گنبد و كتيبه ايوان بزرگ و ساير اصلاحات آن به سال 1328 خورشيدي است در مسجد نصب شده است .
از نكات‌ جالب‌ توجه‌ اين‌ مسجد ، انعكاس‌ صوت‌ در مركز گنبد بزرگ‌ جنوبي‌ آن‌ است‌ . ارتفاع‌ گنبد مسجد ۵۲ متر و ارتفاع‌ مناره‌ هاي‌ داخل‌ آن ‌۴۸ متر و ارتفاع‌ مناره‌ هاي‌ سردر آن‌ در ميدان‌ نقش‌ جهان ۴۲ متر است‌ . قطعات‌ بزرگ‌ سنگ‌ هاي‌ مرمر يكپارچه‌ وسنگاب ‌هاي‌ نفيس‌ ، از ديدني هاي‌ جالب‌ اين‌ مسجد است‌ .
كتيبه سر در مسجد به خط ثلث غليرضاي عباسي و مورخ به سال ۱۰۲۵ حاكي از آن است كه شاه عباس اين مسجد را از مال خالص خود بنا كرده و ثواب آن را به روح جدا اعظم خود شاه طهماسب اهدا نموده است .
در ذيل اين كتيبه به خط ثلث محمد رضا امامي ، كتيبه ديگري نصب شده كه به موجب آن مقام معماري و مهندسي معمار مسجد امام استاد علي اكبر اصفهان و ناظر ساختمان محب علي بيكالله تجليل شده است . مسجد امام يكي از شاهكارهاي معماري و كاشيكاري و حجاري ايران در قرن يازدهم هجري است و آخرين سال تاريخي كه در مسجد ديده مي ‏شود سال ۱۰۷۷ هجري يعني آخرين سال سلطنت شاه عباس دوم و ۱۰۷۸ هجري يعني اولين سال سلطنت شاه سليمان است و معلوم مي‏ دارد كه اتمام تزيينات مسجد در دوره جانشينان شاه عباس كبير يعني شاه صفي و شاه عباس دوم و شاه سليمان صورت گرفته است .
كتيبه‏ هاي مسجد شاهكار خطاطان معروف عهد صفويه مانند عليرضا عباسي و عبدالباقي تبريزي و محمد رضا امامي است . تزيينات عمده اين مسجد از كاشيهاي خشت هفت رنگ است . در مدرسه جنوب غربي مسجد قطعه سنگ ساده‏اي به شكل شاخص در محل معيني تعبيه شده است كه ظهر حقيقي اصفهان را در چهار فصل سال نشان مي‏ دهد و محاسبه آن را شيخ بهائي دانشمند فقيه و رياضيدان معروف عهد شاه عباس انجام داده است .

مسجد جامع (مسجد عتیق)

مسجد جمعه یا مسجد جامع يا مسجد عتيق اصفهان از مهم ترین و قدیمی ترین ابنیه مذهبی ایران است. کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتملا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده های شهر اصفهان کاربری داشته است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می کند. درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظر هایی وجود دارد ولی به نظر می آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده است.
مسجد دارای ورودیهای متعدد است که هر یک فضای مسجد را به بخشهایی از بافت پیرامون آن مربوط می کند این ورودیها همه در یک زمان ساخته نشده اند و هر یک در مقطعی از تاریخ و در ارتباط با ساختمان درون و بیرون بنا به وجود آمده اند. گذرها و معابری که در گرداگرد مسجد وجود دارند بیانگر ارتباط گسترده ای است که مسجد با بافت قدیم شهر دارد.مسجد جامع اصفهان با نقشه چهار ایوانی بنا شده و از آنجا که ابداعات هنری و معماری ۱۵ قرن دوران اسلامی را در خود گرد آورده است یکی از بهترین آثاری به شمار می رود که در دنیای امروز شهرت دارد. با توجه به منابع و مآخذ مختلف این نکته مشخص می شود که مسجد جامع در طول زمان به سبب آتش سوزی و جنگ های متعدد و نا آرامی های دوران های مختلف آسیب فراوان دیده و دوباره بازسازی و مرمت شده است.
این مسجد دارای بناهای متعددی است از جمله:صحن چهار ایوانی، شبستانها، مدرسه مظفری، صفه های کوچک دوره دیلمی، گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، محراب اولجایتو، چهار ایوان معروف صاحب، استاد، شاگرد، درویش می باشد
چهار ایوان اطراف میدان مشخص کننده شیوه مسجد سازی ایرانیان است که پس از احداث آن در سایر مساجد نیز رواج یافته است. این ایوان ها که به نامهای صفه صاحب در جنوب صفه درویش در شمال صفه استاد در مغرب صفه شاگرد در مشرق نامیده می شوند با تزئینات مقرنس سازی و کاربندی یکی از فنون بسیار جالب معماری ایران را بیان می دارد.
نمای داخلی صحن مسجد و کاشیکاری های آن مربوط به قرن نهم هجری است که احتمالاً مناره ها نیز مربوط به همین زمان می باشند . به طورکلی بنای کنونی مسجد جامع اصفهان شامل بخشهای زیر می باشد:
- شبستان مسجد : این شبستان که بر ستون های مدور استوار است که با گچبریهای بسیار زیبا تزئین شده است. این قسمت مربوط به عصر دیلمیان است.
- گنبد و چهل ستونهای اطراف آن که در ایوان جنوبی مسجد واقع شده و در فاصله سالهای ۴۶۵ تا ۴۸۵ هجری قمری بنا شده است. این گنبد در زمان سلطنت ملکشاه سلجوقی و وزارت خواجه نظام الملک ساخته شده از نمونه های نادر ساختمان های عصر سلجوقی است. ایوانی که در جلوی این گنبد آجری واقع شده در اوائل قرن ششم هجری بنا گردیده و سقف آن از مقرنس های درشت ترکیب شده است. این گنبد دارای زیباترین طرحهای تزئینی ساخته شده از آجر و گچ میباشد.
- گنبدی که در بخش شمالی حیاط مسجد واقع شده و قرینه گنبد خواجه نظام الملک است در سال ۴۸۱ بنا گردیده است. احداث این گنبد را به ابوالغنائم تاج الملک یکی دیگر از وزرای عصر سلجوقی نسبت می دهند.
- ایوان معروف به صفه صاحب که در دوران سلجوقی ساخته شده و تزئینات آن مربوط به عصر قراقویونلو و صفوی است. در این قسمت کتیبه هائی از دورانهای مختلف از جمله صفویان به چشم می خورد.
- ایوان غربی معروف به صفه استاد که در عصر سلجوقی بنا شده و در دوره صفویان با کاشیکاری تزئین شده است . در این صفه علاوه بر خطوط ثلث و نستعلیق که به تاریخ ۱۱۱۲ هجری قمری و در زمان سلطنت شاه سلطان حسین کتابت شده عباراتی به خط بنائی بسیار زیبا و با امضاء محمد امین اصفهانی نوشته شده است.
با مطالعه این عبارات و دقت در خطوط بنائی این ابیات بسیار زیبا مشخص می گردد.چون نامه جرم ما به هم پیچیدند بردند و به میزان عمل سنجیدندبیش از همه کس گناه ما بود ولی ما را به محبت علی بخشیدند.
رو به روی این ایوان، صفه شاگرد قرار دارد که در عصر سلجوقی بنا شده و در قرن هشتم و یازدهم هجری قمری در دوران حکومت ایلخانان و صفویه تزئیناتی به آن اضافه شده است.
این ایوان فاقد تزئینات کاشیکاری است و با مقرنس های آجری تزئین شده است. در این ایوان سنگ مرمر یکپارچه نفیسی است که در اطراف و بالای آن لوحه ها و کتیبه هایی نوشته شده است. در منتهی الیه ضلع شرقی مسجد جمعه صفه عمر واقع شده که کتیبه تاریخی هلال ایوان آن به سلطنت سلطان محمود آل مظفر اشاره می کند. تاریخ این کتیبه ۷۶۸ هجری قمری است و خطاط آن عزیز التقی الحافظ می باشد.
در سقف این صفه خطوط تزئینی و تاریخی به چشم می خورد که با خط بنائی عبارات مذهبی و سازنده بنا به نام مرتضی بن الحسن العباسی الزینبی نوشته شده است . علاوه بر آن در این صفه نام استاد کاران دیگر همچون حسن کاروان کاشیکار و کوهیار الابرقوهی خطاط کتیبه محراب صفه به چشم می خورد.
- در شمال ایوان استاد شبستان کوچکی قرار دارد که زیباترین محراب گچبری مسجد را در بر دارد . این شبستان که به مسجد الجایتو نیز معروف است دارای محرابی است که به مثابه گوهری تابناک از هنر ایرانی در جهان از شهرتی عظیم برخوردار است. بر این محراب زیبا نام سلطان محمد خدابنده ایلخان مشهوری که قبل از تشرف به دین اسلام لقب الجایتو را داشت و بعد از مسلمان شدن خود را خدا بنده نامید و وزیر دانشمند او محمد ساوی و سال ساختمان آن یعنی ۷۱۰ هجری قمری به چشم میخورد.
زیباترین منبر منبت کاری موجود در مسجد جمعه اصفهان نیز در این مسجد قرار دارد که سال ساخت آن ذکر نشده است. از مسجد اولجایتو به شبستان زمستانی بیت الشتاء می رسیم که به موجب کتیبه سر در آن در زمان تیموریان به دستور عماد بن المظفر ورزنه ای ساخته شده است. به همین علت به شبستان عماد نیز معروف است این شبستان با شکوه دارای ستون های قطور کوتاه و اتاقهای خیمه ای شکل است. در وسط هر چشمه طاق یک قطعه سنگ مرمر شفاف نصب شده که نور شبستان را تأ مین میکند.
شبستان جنوب شرقی مسجد که احتمالاً کتابخانه عظیم و مشهور خواجه نظام الملک را در بر داشته در بمباران شهر اصفهان تخریب گردیده که مجدداً به شیوه اول بازسازی شده است.
این اثر نفیس و با شکوه به علت در بر داشتن نمونه های گوناگون ادوار مختلف اسلامی از نظر فنی و هنری اهمیت بسیاری داشته و از شهرت جهانی برخوردار است. این شهرت و نفاست همه ساله گروه های بی شماری از علاقمندان و پژوهشگران را به خود جلب می کند حاصل این مطالعات، مقالات و رسالات و کتب متعددی است که به وسیله معماران و مهندسین و باستان شناسان مشهور جهان و ایران به رشته تحریر در آمد که اغلب آنها به زبان فارسی ترجمه شده اند.
به طور کلی به همان اندازه که میدان نقش جهان و عمارات تاریخی اطراف آن یاد آورد معماری و هنر دوران صفوی است مسجد جمعه و محلات پیرامون آن افسانه زندگی در عهد سلجوقیان و روزگار پیش از آن را بیان می دارد.
این مسجد، در حقیقت، مجموعه‌اى از ساختمان‌ها و آثار هنرى دوره‌هاى بعد از اسلامِ تاریخ ایران است که یادگارهایى از پادشاهان، وزیران، امیران، بزرگان و بانوان خیّر ایرانى بعد از اسلام را در بر دارد و بخشى از تحولات معمارى دوره‌هاى اسلامیِ تاریخِ ایران را، در مدت هزار سال، نشان مى‌دهد. بخش‌هاى ممتاز و جالب‌ توجه این مسجد بدین قرارند:
- صفه‌هاى کوچک سمت راست دالان ورودى که با ستون‌هاى مدور و گچ‌برى‌هاى زیبا تزئین یافته‌اند و مجموعه‌اى از آثار دورهٔ‌ دیلمى در قرن چهارم هجرى قمرى است.
گنبد خواجه نظام‌الملک وزیر مشهور ملکشاه سلجوقى که در سال‌هاى ۴۶۵ تا ۴۸۵ هجرى قمرى ساخته شده است. کتیبهٔ کوفى این گنبد که در ضلع جنوبى مسجد واقع شده، حاوى نام پادشاه وقت، ملکشاه و وزیر او خواجه‌ نظام‌الملک است. عنوان ملکشاه در این کتیبه «یمین خلیفه‌اللّه امیرالمؤمنین» ذکر شده است. خلیفهٔ عباسى در آن زمان «المعتصم باللّه» بوده است. چهل ستونى که در منتهى‌الیه غربى این ضلع واقع شده، از دورهٔ شاه‌عباس اول صفوى است، که در سال ۱۰۱۹ هجرى قمرى به ساختمان‌هاى مسجد افزوده شده است.
- چهل ستون که در سمت چپ دالان ورودى واقع شده و در ساخت آن از سبک ابنیهٔ سلجوقى پیروى شده است، از آثار دورهٔ پادشاهان آل‌مظفر در قرن هشتم هجرى قمرى است.
ساختمان ایوان جنوبى مسجد از قرن ششم و تزئینات داخل و خارج آن از قرن هشتم، نهم، دهم و یازدهم هجرى قمرى است. دو منارهٔ این ایوان ظاهراً در عهد حسن‌بیک ترکمان افزوده شده است و در دورهٔ این امیر آق‌قویونلو و پادشاهى طهماسب اول و شاه‌‌عباس دوم، تغییرات ضرورى مسجد به انجام رسیده و داخل و خارج این ایوان، با تزئینات کاشى‌کارى آراسته شده است. در بین مقرنس‌هاى تاق این ایوان، نام «ابونصر حسن بهادر» که بانى تعمیرات و الحاقاتى در این مسجد بوده است. در یک لوحهٔ کاشى‌کارى مربوط به سال ۸۸۰ هجرى قمرى ثبت شده است.
تزئینات کاشى‌کارى اطراف صحن از دورهٔ‌ حسن‌بیک ترکمان معروف به اوزون حسن و از قرن نهم هجرى قمرى است.
- ایوان شرقى مسجد مشخصات معمارى دورهٔ سلجوقى را از قرن ششم به خوبى حفظ کرده است. داخل این ایوان با گچ‌برى‌هاى قرن هشتم آراسته شده و کتیبهٔ کاشى‌‌کارى آن حاکى از تعمیرات در دورهٔ شاه‌ سلیمان صفوى است.
- صفهٔ عمر در شرق این ایوان واقع شده است که در دورهٔ قطب‌الدین محمود، شاه آل‌مظفر، به وسیلهٔ «مرتضى بن الحسن العباسى الزینبی» در محل بناى قدیمى دیگرى ساخته شده است. در دورهٔ حکومت موقتى اشرف افغان تعمیر شده و به دستور او کتیبه و لوحه‌هایى به این صفه افزوده شده است.
- ایوان غربى مسجد که ساختمان آن از قرن ششم هجرى است و با تزئینات کاشى‌کارى آن دوره که بیش‌تر از نوع خطوط بنایى است، آراسته شده است. این ایوان در دورهٔ پادشاهى شاه ‌سلطان حسین صفوى تعمیر و تزئین شده و با کتیبه‌ها و لوحه‌هایى در قالب خطوط مختلف زینت یافته است.
در شمال ایوان غربى، مسجد کوچکى از دورهٔ‌ اولجایتو (ایلخان مسلمان مغول) واقع شده است که محراب عالى گچ‌برى شدهٔ آن در سال ۷۱۰ هجرى قمرى به دستور وزیر ایرانى او «محمد ساوی» ساخته شده و تاق‌هاى آجرى متنوعى دارد. محمد ساوى در سال ۷۱۱ هجرى قمرى بر اثر سعایت بدگویان به دستور اولجایتو کشته شد؛ ولى این اثر ارزندهٔ دورهٔ صدارت او همچنان نام او را در تاریخ جاویدان کرده است. نام استاد حیدر اصفهانى که سازندهٔ این محراب عالى گچ‌برى شده است، نیز در آخر حاشیهٔ کتیبهٔ محراب، بر جاى مانده است.
مهم ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته اند.
در غرب ایوان غربى و مسجد اولجایتو، شبستانى از دورهٔ‌ حکومت سلطان محمد بن بایسنقر تیمورى وجود دارد که سال ساختمان ۸۵۱ هجرى قمرى است و بانى آن «عمادبن مظفر ورزنه‌ای» است که از امراى لشکر وى بوده است. کتیبهٔ ثلث زیاى سردرِ این شبستان تاریخى را «سید محمود نقاش» خطاطى کرده است. عمادبن مظفر، مسجد باشکوهى هم در محل تولید خود (ورزنه)، بنا کرده است.
ایوان شمالى مسجد معروف به صفهٔ درویش از قرن ششم و کتیبهٔ گچ‌برى داخل آن از دورهٔ‌ شاه‌ سلیمان صفوى است. تزئینات کاشى‌کارى نماى خارجى آن از اقدامات ادارهٔ‌ باستان‌شناسى اصفهان در سال‌هاى ۱۳۳۶ و ۱۳۳۷ هجرى شمسى است و به این مناسبت، کتیبه‌اى به خط بنّایى به یادگار گذاشته شده است. در طرفین ایوان شمالى و شمال آن، چهل ستون‌هایى از قرن ششم هجرى موجود است که مخصوصاً چهل‌ ستون شرقى آن تاق‌هاى متعدد با نقوش مختلف آجرى دارد و از قسمت‌هاى جالب این بناى عظیم تاریخى به شمار مى‌رود.
شمالى‌ترین اثر تاریخى مسجد جمعه، گنبد تاج‌الملک مشهور به گنبد خاکى است که بانى آن «ابوالغنائم تاج‌الملک خسرو فیروز شیرازی» وزیر دیگر ملکشاه سلجوقى است. سال ساختمان آن در کتیبهٔ دور گنبد، سال ۴۸۱ هجرى قمرى ذکر شده است و در بین آثار دورهٔ سلجوقى اثر بى‌همتایى به شمار مى‌رود.
در آثار تاریخى موجود در مسجد جمعهٔ اصفهان، غیر از سبک‌هاى مختلف معمارى، ‌ انواع خطوط کوفى، ثلث، بنّایى، نسخ و نستعلیق را به زبان فارسى و عربى، به نثر و به نظم مى‌‌توان مشاهده نمود.
- ساختمان حوض وسط مسجد نیز در زمان سلطنت‌ شاه‌محمد خدابندهٔ صفوى، پدر شاه‌عباس اول، به وسیلهٔ شخصى به نام «یوسف آقا» بنا شده است.
پرفسور آرتور آپهام (باستان شناس) می نویسد: "من آن روز وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم و در زیر این گنبد قرار گرفتم، متوجه شدم كه تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است؛ چون در زیر این گنبد به خوبی می توان به شاهكار فنا ناپذیر و خلاقه ی ایرانی ها پی برد و به عظمت مسجد و گنبد آن اعتقاد پیدا كرد. من از آن به بعد، بار ها به مسجد جامع اصفهان رفتم و با تماشای گنبد این مسجد، زبان به تحسین گشودم و عشق و علاقه ی خود را به اصفهان و ایران روز افزون دیدم. به همین جهت می خواهم بعد از این كه دیده بر هم نهادم جسدم را را در این خاك مقدس دفن كنند."

مسجد سید

مسجد سید از بزرگترین و مشهورترین مساجد اصفهان ازقرن سیزدهم هجری است که به وسیله حجت الاسلام حاج سید محمد باقر شفتی (1180-1260) از روحانیون بزرگ اصفهان و ازمراجع عالیقدر شیعه دراواخر قرن سیزدهم هجری ساختمان آن شروع شده و کاشیکاری آن تا پایان نیمه دوم آن قرن ادامه داشته است . چون عمر حجت الاسلام برای اتمام تزئینات آن کفایت نکرد ،قسمتی از آن توسط فرزندش حاج سید اسد الله « سید ثانی » و قسمتی توسط نواده اش حاج سید محمد باقر ولی هنوز تزئینات قسمتهایی از آن همچنان ناتمام مانده است . . ضریح فولادی نیز توسط محمد باقر ثانی برای جدش تهیه شده است .مسجد سید برای مطالعه کاشیکاری عهد قاجاریه بهترین بناهای اصفهان است .
در کاشیکاری های این مسجد مخصوصاً در تزئینات گلدانها و منظره هایی که نمایش داده شده رنگ قرمز نقش عمده ای دارد.مسجد سید در محله بید آباد و جنب بازارچه بید آبادواقع شده است .در کتاب « تاریخچه ابنیه تاریخی اصفهان » می خوانیم : « ... زمین مسجد را در زمان سلطان حسین فتحعلی خان اعتمادالدوله وزیرشاه مزبور خریده بود که در آن مسجدی بنا کند . بر اثر هجوم افغانها مقدور نگردید .تا آنکه در زمان فتحعلی شاه قاجار حجت الاسلام شفتی مبادرت به این کار بزرگ کرد.» سیر تحول بنا :باتوجه به کتیبه های بنا ، احداث ساختمان و کتیبه های آن در حدود 130 سال به طول انجامیده است .بدین صورت که ساخت بنا در اواخر نیمه اول قرن سیزدهم هـ . ق . شروع و تا سال وفات مرحوم سید تنها کاشیکاری بنا ی جنوبی انجام شده بود . و کاشیکاری کل بنا تا پایان قرن چهاردهم ادامه داشت .
بررسی ساختاری و معماری بنا :نقشه بنای مسجد به صورت مستطیل شکل ( 85×98 متــــــر ) مجموعآ 8075 متر مربع وسعت دارد و از چهار جهت به بیرون راه پیدا می کند و بنای آن شامل بخشهایی است که در دیگر مساجد معتبر تکرار می شود : سردر ، صحن ، ایوان ، گنبد خانه ، شبستان ستوندار ، رواق و غرفه های دو طبقه اطراف صحن و به علاوه مدرس و حجره های مورد استفاده طلاب علوم دینی . سردر های مسجد دارای کاشیکاری و کتیبه های تاریخی و غیر تاریخی است . صحن متناسب مسجد در اطراف با غرفه ها و حجره های دو طبقه و ایوانها محدود شده است و در میانه حوضی شکیل دارد . نماهای ایوانها و لچکی ها غرفه ها و رواقها با کاشیکاری خشتی دوره قاجار مزین شده و در ازاره ها نیز از پوشش سنگی استفاده شده است .در ضلع جنوبی صحن ، ایوان اصلی و در پشت طرفین آن گنبد خانه و شبستانهای ستوندار قرار دارد. نمای داخلی و خارجی ایوان با کاشیکاری پوشش یافته که معرف ترکیب زیبایی از نقوش مختلف و کتیبه های خطی است بر بالای ایوان جنوبی ، برج ساعتی با تزئین کاشی ساخته شده است .تالار تدریس حجة الاسلام شفتی ، از دیگر آثار در خور توجه مسجد است که در محل آن را به چهل ستون مسجد می شناسند . در ساخت این بنا به نظر می رسد از چهل ستون ایده گرفته شده باشد 9 ستون استفاده شده است که دارای ستونهای چوبی ، درها و پنجره های ارسی زیبایی است . آرامگاه متشکل از گنبد خانه و رواقی است که با تزئینات متنوع کاشیکاری ، گچبری ، آیینه کاری و نقاشی به همراه کتیبه های متعدد مزین شده است .در سقف آن از مقرنسهای زیبا با عناصر تخت بهره گرفته شده . مسجد سید اصفهان به دلیل وجود تزئینات بسیار جالب گل و بوته و اسلیمی و وجود خط بنائی و دیگر خطوط از استادان نامدار عصر قاجار در عداد یکی از شاهکارهای معماری عصر قاجار قرار دارد که در گوشه گوشه آن شگردهای جالب معماری و تزئینات بسیار عالی خود نمایی می کند.

مسجد علی(ع)

خوش تركيب ترين و سالم ترين مناره مرتفع شهر اصفهان
موقعيت: ميدان قيام محله هارونيه
سال تاسيس: قرن 6 هجري
اين مناره متشكل از سه بخش است كه از پائين به بالا نازكتر و كوتاهتر مي شود
ارتفاع مناره حدود 40 متر است
داراي 4 كتيبه به خط كوفي است كه سه كتيبه با كاشي و يكي با آجر تراشيده شده است
جالبترين مناره موجود در اصفهان مناره مسجد علي است سياحان و جهانگردان و محققين بسياري در باره آن مطلب نوشته اند. مشهورترين آنها پيترو دولاواله،‌ ژان شاردن، اوژن فلاندن، پاسكال كُسْتْ، مادام ديولافوآ،‌ پرفسور هرتسفلد و ديگران مي باشند.
به هر حال برخي از محققين اين مناره رفيع و زيبا را متعلق به هارون ولايت مي دانند، در حال حاضر اين مناره جزء مسجد علي است. اما آنچه محقق است اينكه اين مناره در زمان سلجوقيان ساخته شده است. مناره مسجد علي متشكل از سه بخش است. كه از پايين به بالا نازكتر و كوتاهتر مي شود ارتفاع مناره در حدود 40 متر است.
مناره مسجد علي داراي 4 كتيبه به خط كوفي مربع است. سه تا از اين كتيبه ها با كاشي آبي رنگ و چهارمي كه پايين تر از سه كتيبه ديگر است با آجر تراشيده ساخته شده است. در سه كتيبه اول عبارات مذهبي به صورت تكرار نوشته شده اما در چهارمين كتيبه آيه 16 از سوره آل عمران آمده است. سال ساخت مناره مسجد علي دقيقاً معلوم نيست. اما كارشناسان سال ساخت آن را بين سالهاي 515 تا 525 هجري قمري مي دانند.

مسجدحکیم

معمار : استاد محمدعلی اصفهانی
سال ساخت : قرن ۴ هجری
سبک (دوره): اصفهانی
محل دقیق : اصفهان- خیابان حکیم
معروف به: مسجد جامع رنگرزان
به وسیله طبیب شاه عباس دوم در محل ویرانه های مسجد جامع جوجیر یا مسجد صاحب اسماعیل بن عباد ساخته شد.
خطاط: محمد رضا امامی
سر در قدیمی مسجد با قدمت ۱۰۰۰ ساله یکی از آثار تراز اول صدر اسلام به شمار می رود.
از دلایل شهرت این مسجد علاوه بر فرم و ساختار گلی مسجد وجود خطوط بنایی در گوشه های این اثر نفیس و کم نظیر است.
از جمله مساجد بسیار جالب و مشهور عصر صفوی، مسجد حکیم اصفهان است که کاشیکاریهای زیبا و خطوط متنوع، کار اساتید نامدار عصر صفویه، آن را در زمره یکی از شاهکارهای معماری اسلامی قرار داده است.
این مسجد با شکوه در محل مسجدی واقع شده که در دوران حکومت دیالمه آن را جورجیر می نامیده اند. و چون در انتهای بازار رنگرزان واقع بوده به جامع رنگرزان نیز معروف بوده است. امروز جز سردر این مسجد اثری بر جای نمانده است. در نمای این سردر اختلاف سطح ها را با نوعی اندود پر کرده بودند که پس از زدودن اندودها طرحهای بسیار جالب توجهی نمودار گشته است. این سردر نفیس و با شکوه با ۱۰۰۰ سال قدمت یکی از آثار تراز اول صدر اسلام به شمار می رود. مسجد حکیم در زمان سلطنت شاه عباس دوم صفوی ساخته شده است. علت نامگذاری این مسجد به « حکیم » این بوده که بانی مسجد « محمد داوود » نامی بوده که به طبابت اشتغال داشته و حکیم داوود نامیده می شده است.
مورخین و محققینی که در تاریخ تتبع و مطالعه کرده اند درباره این شخص می نویسند: وی طبیب شاه عباس دوم بوده که به دلائلی مورد خشم قرار می گیرد. و از بیم جان به هندوستان می گریزد. و چون در آن دیار ترقی می کند و برخی معالجاتش در مورد بزرگان و امرا مؤثر واقع می شود به لقب تقریب خان ملقب شده و ثروت زیادی می اندوزد. حکیم داوود مقداری از این ثروت را برای کسانش به اصفهان می فرستد و از آنان می خواهد مسجدی عالی در شهر اصفهان بنا کنند.
بدین ترتیب مسجد حکیم ساخته می شود. کتیبه سردر شمالی مسجد به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی لاجوردی است بیانگر این مطلب است، که خطاط این کتیبه محمد رضا امامی خوشنویس نامدار عصر صفوی است و تاریخ نامدار عصر صفوی است و تاریخ آن ۱۰۷۳ هجری قمری یعنی سال اتمام مسجد است. در طرفین این سردر در دولوحه کوچک با خط نستعلیق سفید بر زمینه لاجوردی رنگ سازنده این سردر زیبا و نفیس به نام محمد علی بن استاد علی بیک بناء اصفهانی معرفی شده است.
بر سر در شرقی مسجد حکیم با خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی سال شروع ساختمان مسجد یعنی ۱۰۶۷ هجری قمری نوشته شده است.
در داخل ایوان بعد از آیات و عبارات قرآنی نام محمد رضا امامی و تاریخ ۱۰۷۱ هجری گنبد به تاریخ ۱۰۶۹ هجری کتابت شده است و نویسنده آن محمد رضا امامی است. نویسنده کتیبه اطراف محراب نیز محمد رضا امامی و تاریخ کتابت ۱۰۷۱ هجری است.
دو شبستان در شرق و غرب گنبد قرار گرفته که کتیبه شبستان شرقی به تاریخ ۱۰۶۹ هجری به وسیله محمدرضا امامی نوشته شده است. اما خطاط کتیبه شبستان غربی محمد باقر شیرازی است و تاریخ آن ۱۲۵۴ هجری قمری است.
ایوان شمالی مسجد نیز حاوی کتیبه های بسیار زیبا است در اطراف این ایوان آیات قرآن کریم به خط محمد رضا امامی و تاریخ ۱۰۷۱ هجری نوشته شده است.
در طرفین این ایوان دو حجره کوچک خود نمائی می کنند که بر آنها اشعاری با خط بنائی ساده سه رگی نوشته شده است. در ایوان غربی نیز آیات قرآنی با نام محمد رضا امامی و تاریخ ۱۰۷۳ هجری به چشم می خورد. مسجد حکیم شبستان مسقف و زیبایی دارد که در سمت مغرب واقع شده و دارای محراب بسیار نفیس و جالبی می باشد که کتیبه آن به خط ثلث سفید بسیار عالی نوشته شده است. یکی از دلایل شهرت مسجد حکیم علاوه بر فرم و ساختار کلی مسجد که آن را در عداد یکی از بهترین بناهای مذهبی ایران در آورده است وجود خطوط بنایی در گوشه های این دو اثر نفیس و کم نظیر است.
توضیح اینکه ضرورت دارد که آغاز استفاده از خط بنایی که الهامی از خط کوفی است به عصر تیموریان باز می گردد اما در عصر صفویه این خط در اصفهان به کمال و اعتلاء رسید و مراحل تکامل را پیمود و به مرتبه ای رسید که خطاطان و استادان از آن در اماکن متبرکه و مساجد استفاده کردند.
از مجموع مطالعات انجام شده بر روی مسجد حکیم این نکته مشخص می گردد که قسمت گنبد و مقصوره و شبستانهای طرفین مسجد حکیم در دو محله ساخته شده است. مرحله اول همزمان با ساخت مسجد در عهد صفویه و مرحله دیگر در زمان گسترش مسجد در دوره های بعد از صفویه بود. با احداث خیابان حکیم و نمایان شدن جبهه غربی مسجد بر تعداد گردشگرانی که این ساختمان بی بدیل را مورد بازدید قرار می دهند افزوده شده و علاقمندان بسیاری برای بازدید از آن اظهار اشتیاق می کنند.

مسجد شعبا

در شمال غربي امامزاده اسماعيل و در حاشيه شمال شرقي خيابان هاتف مسجد شعيا قرار دارد. در يكي از ديوارهاي اين مسجد پايه بلند و هشت ضلعي اين مناره قرار گرفته است. ساختمان مناره متعلق به عهد سلجوقيان است و به احتمال زياد در قرن ششم هجري ساخته شده است. به اين مناره مدور در ارتفاع 3/5 متري بعد از پايه بعداً گلدسته اي اضافه شده است. مناره مسجد شعيا از آجر است و فاقد كتيبه يا تزئينات ديگر است.
وجه تسميه مرقدي كه فعلا" به نام (شعيا) آنرا زيارت مي‌كنند بر ما معلوم نيست. ساختمان مرقد فعلي هم خيلي قديمي نيست و بناي آجري منشوري شكلي است كه روي آن را با گچ اندود نموده‌اند. ارتفاع مرقد در حدود70/1 متر و عرض آن 1 متر است. در دوره رواج مذهب اسلام در اصفهان ظاهرا" در همين محل كه به نام (خوشينان) معروف بوده مسجدي بنا شده كه هيچ اثري از آن باقي نمانده است.صاحب مجمل التواريخ و القصص در كتاب خود مي‌نويسد: "جامع خوشينان نخستين مسجد بود كه باصفهان كردند در اسلام و بناي آن ابوخناس مولي‌اميرالمؤمنين عمربي‌خطاب كرد در خلافت علي‌بن‌ابيطالب (ع)، بر جانب شمالي مرقد شعيا كتيبه‌اي به خط نستعليق برجسته از دوره شاه سلطان حسين صفوي موجود است كه اولين مسجد بزرگي را كه در اصفهان ساخته شده به نام (مسجد شعيا) معرفي مي‌كند و نيز حكايت دارد از اينكه مسجد مزبور را ابوعباس مفتي در دوره خلافت علي‌بن‌ابيطالب (ع) بنا كرده و الب ارسلان آن را تعمير كرده است. متن كتيبه به خط علي‌نقي‌ امامي و مورخ به سال هزار و صد و دوازده هجري است.
مناره مسجد شعيا به لحاظ در برداشتن آجركاري دوران سلجوقي از اهميت برخوردار است.

مسجد سین

اين مسجد در ۲۴ کيلومترى شمال اصفهان در قريه سين كه از روستاهاي بخش برخوار است ودر 6 كيلومتري شمال گز مي باشد واقع شده و از آثار دورهٔ سلاجقه است. به موجب يک کتيبهٔ خط کوفى موجود، مسجد را «ابوغالب يحيي» در سال ۵۲۹ هجرى قمرى بنا کرده است. منارهٔ مسجد «سين» در سال ۵۲۶ هجرى قمرى به وسيلهٔ «ابواسماعيل محمد» بنا شده است.
اين بنا قديم ترين بناي اسلامي داراي تاريخ با نماي كاشيكاري است كه تا كنون در ايران شناخته شده است. مناره سين از نظر فنون به كار رفته در ساختمان شباهت بسياري با مناره غار دارد. براين مناره دو كتيبه به خط كوفي نقش شده است. يكي بر بالاي منار با كاشي آبي و ديگري در پايين با آجر تراشيده.
مفاد كتيبه اول آيه 33 از سوره فصَلت مي باشد. اما در كتيبه دوم نام باني مناره به نام ابواسماعيل محمد بن الحسين بن علي بن زكريا و تاريخ 526 هجري قمري آمده است. يكي از محققين و پژوهشگراني كه در باره مناره هاي ايران تحقيقات جامعي كرده در باره تاريخ اين مناره مي نويسد : "اين تاريخ قديمي ترين تاريخي است كه تا كنون بر بنائي ايراني با تزئينات مينائي رنگ كشف شده است."

غذاهای اصفهان

غذاهای محلی و سنتی از مهم ترین جاذبه های اجتماعی به شمار می روند. تقريبا همه انواع خوراک ها در اين استان تهيه و طبخ می شود ولی برخی از آن ها خاص خود مردم استان است كه در همه شهرها، بخش ها و دهستان ها تهيه شده و طرز استفاده آن از اين خطه به نقاط ديگر ايران رفته است.مشهورترین غذای سنتی اصفهان بریونی است. غذاهای دیگری چون:کوفته سبزی،کاله جوش، اماج، آب گوشت و سيب‌زمينی (گوشت و لوبيا)، كاچی هفت دختر (كاچی بی‌بی حور)و... از دیگر غذاهای سنتی استان اصفهان به شمار می آیند. گز از شيرينی‌های معروف و سوغات اصلی اصفهان است که با کیفیت بالایی در این منطقه تهیه می شود و شهرت زیادی دارد.



بریان اصفهان

یکی از غذاهای معروف ایرانی است که آوازه‌اش در بسیاری از کشورهای جهان نیز پیچیده است.این غذا متعلق به شهر اصفهان است و مشهورترین غذای سنتی اصفهان به شمار می‌آید.این غذا تشکیل شده از گوشت سردست یا گوشت گردن گوسفند به همراه جگر سفید گوسفد می باشد.



حلیم بادمجان

یکی از غذاهای معروف اصفها می باشد که مواد اصلی آن تشکیل شده از گوشت و برنج و بادمجان می باشد.



خورشت ماست

اگر برای ضیافتی بزرگ مانند جشن عروسی، میهمان اصفهانی ها باشید، میان انواع دسرهایی که سرو می شود، خورش ماست یکی از گزینه های حتمی است... البته این غذا اصلا شباهتی به خورش های ما ندارد و اجزای اصلی اش را گوشت و البته ماست چکیده تشکیل می دهند و نشانه ای از یک میهمانی اصیل اصفهانی است.



کله جوش

متن شما ....



فرنی

یکی از غذا های مکمل سنتی اصفهان که مورد علاقه اکثریت میهمانان قرار میگیرد فرنی می باشد که با شیره ی خرما یا انگور و گاهی با اختلاتی از آن دو و یا گاهی با شکر مورد استفاده قرار میگیرد.

رستوران های اصفهان

رستوران شهرزاد
اصفهان ، خیابان چهارباغ عباسی ، ابتدای خیابان عباس آباد
2334474-0311

رستوران نیکان
اصفهان ، خیابان میر
6613375-0311

رستوران خوان گستر
اصفهان ، خیابان نظر شرقی ، هتل جلفا
6278989-0311

رستوران تخت جمشید
اصفهان ، خیابان سعادت آباد
6612497-0311
6619787-0311

رستوران تاک
اصفهان ، خیابان احمد آباد
2251087-0311

پیتزا شب
اصفهان ، خیابان آپادانا دوم
6626000-0311
6627000-0311

پیتزا گپ
اصفهان ، خیابان میر
6625630-0311

پیتزا آرابو
اصفهان ، خیابان نظر شرقی
6276325-0311

پیتزا بیگ مگ
اصفهان ، خیابان خاقانی
6278581-0311
6254682-0311
6243412-0311

پیتزا پیتزا
اصفهان ، بوستان سعدی
6241283-0311
6276792-0311

مراکز خرید اصفهان

مجتمع تجاری شهر( سیتی سنتر)
نشانی : اصفهان – خیابان چهارباغ عباسی- نبش خیابان سید علیخان مجتمع تجاری شهر

مراکز خرید مهرسان
نشانی: اصفهان – خیابان بزرگمهر – نبش خیابان مبارزان – طبقه فوقانی فروشگاه ذوب آهن مرکز خرید مهرسان

مجتمع پارک اصفهان
نشانی: خیابان چهارباغ بالا- مجتمع اداری، تجاری پزشکی چهارباغ بالا

مجتمع تجاری اوسان
نشانی: خیابان چهارباغ بالا- جنب کاخ سعادت آباد

مجتمع تجاری کوثر
نشانی : خیابان چهارباغ بالا

مجتمع تجاری کاویان
نشانی: خیابان چهارباغ بالا

مجتمع تجاری نگین
نشانی: خیابان توحید

مجتمع تجاری جشنواره
نشانی: چهارراه حکیم نظامی – ابتدای نظر شرقی- کوچه خورشید

مجتمع تجاری پنج طبقه
نشانی : خانه اصفهان

مجتمع تجاری چهارباغ
نشانی : چهارباغ عباسی

مجتمع تجاری آزادی
نشانی: چهارباغ عباسی – نهر فرشادی

بازار سپه
نشانی: خیابان سپه

مجتمع تجاری مریم
نشانی : خیابان توحید

مجتمع تجاری انقلاب
نشانی : میدان انقلاب

مجتمع تجاری سپاهان
نشانی : میدان انقلاب – جنب مجتمع انقلاب

مجتمع تجاری گلخانه
نشانی : خانه اصفهان – مجتمع تجاری گلخانه

مجتمع تجاری عالی قاپو
نشانی: چهارباغ عباسی. مجتمع تجاری عالی قاپو

مجتمع تجاری افتخار
نشانی : خیابان چهارباغ عباسی

مجتمع تجاری مارتین
نشانی : چهارراه حکیم نظامی – ابتدای نظر شرقی
کوچه کلیسای وانک

بازار بزرگ اصفهان
نشانی : خیابان عبدالرزاق

بازار قیصریه
نشانی : میدان امام (ره)

پاساژ جعفری
نشانی : میدان امام علی ( ع)

پاساژ ایفل
نشانی : خیابان چهارباغ عباسی

پاساژ تخت جمشید
نشانی : خیابان چهارباغ عباسی

سوغات اصفهان

صنایع دستی اصفهان

صنایع دستى این استان که جذب کننده هر مسافرى است عبارت است از:
خاتم کارى، مینا کارى ، مینیاتور، قلمزنى، پارچه هاى قلمکار، پارچه هاى زرباف و آثار خوشنویسى. البته آثار هنرى دیگرى مانند منبت کارى، کاشى سازى،گچبرى و گره چینى و مشبک نیز در آثار تاریخى و بناهاى زیباى این شهر چشم نواز هر مسافرى است.

گز اصفهان

علاوه بر صنایع دستى، شیرینى گز و پولکى اصفهان و گلاب قمصر کاشان از سوغاتى‌هاى مشهور استان اصفهان است. یکی از معروفترین سوغات اصفهان گز می‌باشد مواد اولیه این شیرینی مطبوع و مشهور که گز انگبین باشد، در اطراف این شهر به عمل می‌آید.

قلاب‌دوزى، گل‌دوزى، سکمه‌دوزى و ملیله‌دوزى

در اصفهان، انواع رودوزى به وسیله بانوان و دوشیزگان خانه‌دار انجام مى‌شود. در ملیله‌سازى، علاوه بر رودوزى، ‌ کار نقره‌سازى نیز انجام مى‌شود. تولید ملیله در استان اصفهان رونق فراوان دارد و نقره‌سازان اصفهان مجموعه‌هاى گردنبند، گوشواره، دستبند و سنجاق را تولید و به فروش مى‌رسانند.
مواد اولیه هنرمندانِ رودوز پارچه دست‌باف به رنگ‌هاى مختلف و نخ ابریشم است که بعضى قلاب‌دوزیِ تنها را انجام مى‌دهند و تعدادى، ‌قلاب‌دوزى و سکمه‌دوزى یا گلدوزى و چشمه‌دوزى را توأم مى‌کنند و در نتیجه، کالاى تولید شده قیمت بیش‌ترى پیدا مى‌کند.

قلم‌زنی

صنعت قلم‌زنى در اصفهان از صنایع مشهور محلى است و اشیاءِ قلم‌زنى قدیمى که در اغلب منازل و مغازه‌هاى عتیقه‌فروشى یافت مى‌شود، معرف این هنر محلى اصفهان است.
سوغاتی‌های استان اصفهاناشیاءِ قلم‌زنى مانند سینى و گلدان و مجمعه‌هاى بزرگ مسى، برنجى، قوطى سیگار، نمکدان، قاب عکس، ‌ انواع ظروف و بشقاب به وسیلهٔ استادان این فن همه روزه در مغازه‌هاى خیابان چهارباغ و اطراف میدان نقش جهان به سیاحان داخلى و خارجى عرضه مى‌گردد.
از نظر سیاحان خارجى، محصولات فلزى بهترین هدیه‌اى است که از اصفهان خریدارى مى‌کنند.

کاشی سازی

قدیمى‌ترین کاشى‌هاى موجود اصفهان، کاشى‌‌هاى فیروز‌ه‌رنگى است که کتیبه‌هاى تاریخى تارک مناره‌هاى دورهٔ سلجوقى با آن‌ها آراسته شده است.
در سال‌هاى اخیر، کاشى‌کارى جهت تزئین ساختمان منازل، مغازه‌ها، میدان‌ها و مدارس شهر اصفهان به صورت یک سنت محلى درآمده است. در اصفهان علاوه بر کاشى‌‌هاى سادهٔ ساختمانى، کاشى‌هاى نقش‌‌دار مخصوص نماى خارجى بناها و مساجد به صورت هفت رنگ و معرق نیز تولید مى‌شوند و به کار مى‌روند.
هم‌چنین ظروف کاشى، ‌ گلدان و اشیاءِ مختلف دیگر با نقوش مختلف ساخته مى‌شوند که عموماً جنبهٔ‌ صادراتى دارند. در شهرهاى مختلف استان اصفهان نیز کاشى‌سازى رایج است. ظروف آبى با نقش